Zwijgen is geen optie in de klas

Aan de slag in de klas met Zwijgen is geen optie

Mecenas Liesbet Depreeuw vertelde in een artikel in FONS – Tijdschrift en vereniging voor Vlaamse leerkrachten Nederlands over hoe ze onze gesprekken verwerkt in haar lessen Nederlands.

“Zelden heb ik mijn leerlingen zo enthousiast en verwonderd weten werken aan een taak voor Nederlands. Het is voor de meesten van mijn leerlingen niet hun lievelingsvak en voor velen ook geen hoofdvak. Vaak ook een vak waarvoor ze struikelen en waarbij ze voelen hoe ze tekortschieten. Die frustraties leken bij de meesten op de achtergrond te verdwijnen. Ze geraakten helemaal betrokken bij de openheid van Khalid Benhaddou en de jeugd van de hoofdredacteur van Het Laatste Nieuws – dat de man ook nog gedichten had geschreven! Sommige leerlingen geraakten oprecht geïnspireerd, waren vol verwondering over het feit dat er mensen zijn die daadwerkelijk hun leven omgooien om een droom waar te maken – Patrick Doyen en Ingrid Verduyn om er twee te noemen.”

Inhoud én vorm op ieders maat

Wat doe je met de lessen over het interview? Hoe vermijd je hierbij de eindeloze herhaling van het inhoudsloze interview met de influencer van de dag? Ik had het gevoel dat ik daar al een tijdje tekortschoot: snel over het lesonderwerp heen ging of er wat onhandig rond danste. De combinatie van mijn laatste les op school en de eerste online les van de eerste lockdown zorgde onverwacht voor een uitweg. De interviews van Zwijgen Is Geen Optie (zwijgenisgeenoptie.be) die ik nog net toonde tijdens mijn laatste lessen op school, werkten ook online. De wereld – hoewel online – werd ruimer, rijker en groter dan voordien… zo bleek uit de taken die mijn leerlingen indienden.

Uit de meer dan 140 interviews op zwijgenisgeenoptie.be selecteerde ik per klas drie interviews. Differentiatie wordt vanzelfsprekend als je zoveel keuze hebt: Hetty Helsmoortel werd de favoriet van de wetenschapsklassen en Dimitri Antonissen werd een verrassende ontmoeting voor de leerlingen in mijn nijverheidsgerichte klassen. Ze werden echter niet verplicht om iets in hun vakgebied te kiezen, want ook Olivia Rutazibwa (over racisme), Anaïs Vanertvelde (over acceptatie), Ingrid Verduyn (over mensen aan de zelfkant van de maatschappij) en Loïc de Cannière (over concreet veldwerk en economie) behoorden tot de mogelijkheden.

Ik bekeek met elke klas het eerste kwartier van drie interviews (via Smartschool Live voor klassen waar dat niet meer gelukt was voor de lockdown). De bijhorende opdracht luidde: schrijf een zakelijke e-mail naar de interviewer of de geïnterviewde waarin je je mening geeft over het interview. Staaf je mening met minstens drie argumenten.

Ik gaf hen online feedback over de inhoud, de zinsbouw, de tekstopbouw en de spelling. Hierbij werk ik volgens de Medal and Mission-methode. Dat geeft leerlingen meer eigenaarschap over hun leerproces en daardoor krijgt leren iets van een samenwerkingsverband. Voor schrijfopdrachten moedig ik leerlingen ook altijd aan om bij twijfel, gebruik te maken van woordenlijst.org en taaltelefoon.be. Ze krijgen ook tot vervelens toe te horen dat ze drie keer moeten nalezen: een keer met de focus op spelling, nog eens met de focus op zinsbouw en dan nog een laatste keer met de focus op inhoud en logische opbouw. Het zuchten en de draaiende ogen counter je best met een kwinkslag. Neem de finale versie niet te snel in ontvangst: desnoods gaan ze nalezen uit verveling.

De mail van de leerlingen die hun toestemming verleenden, stuurde ik door naar de redactie van Zwijgen Is Geen Optie voor intern gebruik. Dat laatste gaf een aantal leerlingen het gevoel dat ze konden bijdragen aan iets wezenlijks.

Die opdracht klinkt heel eenvoudig, maar het werkte omdat ze zoveel inhoud en mogelijkheden kregen aangeboden: de interviews zijn in zwart-wit en er wordt niet altijd, maar vaak wel, Algemeen Nederlands gesproken. Dat geeft onverwacht veel raakpunten met de les Nederlands en/of de leefwereld van de leerlingen. Ik merkte ook dat leerlingen genoten van de mens achter de ideeën die ze te zien kregen, geen snelle façade. Ik ben er zeker van dat sommigen nooit verder hebben gekeken dan dat eerste kwartier dat ik toonde in de les, maar ik ben er even zeker van dat sommigen nu nog op de site gaan kijken als er een nieuw interview verschijnt.

Ik heb de leerlingen aangemoedigd om de rest van het interview ook te bekijken, maar dat niet meer gecontroleerd. Je zou uiteraard kunnen verfijnen door leerlingen als bijkomende opdracht op te leggen uit het midden en het laatste deel van een interview ook inhoudelijke informatie te halen of op die stukken te reageren.

In de klassen waar ik vier uur per week Nederlands mag geven was de opdracht anders. Ook met hen bekeek ik het eerste kwartier van drie vooraf door mij geselecteerde interviews. Daarna kregen ze de opdracht om over één van de geïnterviewden zoveel mogelijk informatie te zoeken. Op basis van hun keuze vormde ik groepjes en legden ze per groepje hun informatie bij elkaar. Deze informatie verwerkten ze buiten de lesuren tot een tekst en een powerpointpresentatie. Ik liet een online les wegvallen, zodat de leerlingen meer ruimte kregen om online met elkaar te overleggen. Een leerling per groepje stelde de door hen gekozen geïnterviewde vervolgens voor aan de klas. Dit kan je live laten gebeuren tijdens een online les (of nu een les in de klas) of met een filmpje.

Voor een klas moderne talen of humane wetenschappen zou het ook zinvol kunnen zijn om de interviewtechnieken van bijvoorbeeld Friedl Lesage in Touché (Radio 1) en die van Antony Bosschem te vergelijken, in te zoomen op het (gebrek aan) format en het effect daarvan op het interview.

Zelden heb ik mijn leerlingen zo enthousiast en verwonderd weten werken aan een taak voor Nederlands. Het is voor de meesten van mijn leerlingen niet hun lievelingsvak en voor velen ook geen hoofdvak. Vaak ook een vak waarvoor ze struikelen en waarbij ze voelen hoe ze tekortschieten. Die frustraties leken bij de meesten op de achtergrond te verdwijnen. Ze geraakten helemaal betrokken bij de openheid van Khalid Benhaddou en de jeugd van de hoofdredacteur van Het Laatste Nieuws – dat de man ook nog gedichten had geschreven! Sommige leerlingen geraakten oprecht geïnspireerd, waren vol verwondering over het feit dat er mensen zijn die daadwerkelijk hun leven omgooien om een droom waar te maken – Patrick Doyen en Ingrid Verduyn om er twee te noemen.

Mocht het zo zijn dat je ondernemende en kritische leerlingen het gevoel krijgen dat jij hen hebt beperkt in hun keuze door drie interviews te selecteren, dan kan je hen ook nog altijd de vrijheid geven om zelf op zoek te gaan op de website naar interviews die hen interessanter lijken. Met interviews zoals die op de website van Zwijgen Is Geen Optie kan je differentiëren zonder dat het je enige moeite kost. Luistervaardigheid, spreek- en schrijfvaardigheid kunnen het gemakkelijkst aan bod komen, maar er zijn zeker ook combinaties mogelijk met opzoekvaardigheden en eventueel extra leeswerk op het internet of in werk van geïnterviewden.

De leerkracht godsdienst en de leerkracht aardrijkskunde heb ik ondertussen ook de link doorgegeven, want buiten het feit dat je er voor het vak Nederlands heel wat kan uithalen, bevatten de interviews zeker ook materiaal voor vakoverschrijdend werk met wetenschapsvakken, maatschappelijk georiënteerde vakken en cultuurvakken. Een klas audiovisuele kunsten kan waarschijnlijk ook het een en ander met de montagetechnieken van Tom.

Vind jij het belangrijk dat iedereen naar onze gesprekken kan kijken? 

In tijden van cynisme is ruimte voor twijfel en nuance van levensbelang. Zwijgen is geen optie probeert die ruimte te vrijwaren. En dat kunnen we enkel omwille van ons Mecenaat.

Ons Mecenaat is een club van nieuwsgierige mensen die met hun financiële bijdrage onze werking mogelijk maken. Het zijn ambassadeurs die onze content en visie mee uitdragen. Het zijn de liefste mensen op de wereld.

Leer meer over ons mecenaat >

of over Zwijgen is geen optie.

Met Zwijgen is geen optie proberen we ons samen in te beelden wat er beter kan. We zoeken waar het schuurt, ontdekken de kloof tussen wat er vandaag is en wat er kan zijn en proberen dan samen die kloof te overbruggen. - Anthony

Geef een antwoord