Anthony
00:00
Je gaat zo meteen kijken naar het gesprek dat ik heb gevoerd met Annelies Marchand. Annelies is boerin en mee eigenaar van boerderij De Vierklaver. En ik heb ze hier uitgenodigd omdat Annelies er gratis eitjes van krijgt in Ledeberg. Goeie reden, wauw.

Tom
00:19
Goeie reden.

Anthony
00:20
Een soort van payback. Nee, serieus. Ik zat op de site van Statbel. Heel veel statistieken over België. En ze hadden een special over allerlei boerderijstatistieken en boerenstatistieken. Dus echt een goudmijn eigenlijk om in te zitten. En bij elke statistiek die ik bekeek, dacht ik… Hoe? Why the fuck? Zou iemand…

Tom
00:48
Dat worden?

Anthony
00:49
Zijn, worden, blijven… Ja, echt. Dat ziet er op papier gewoon schier onmogelijk uit. en dan heb ik dat tegen u gezegd en gezegd: misschien moeten we een keer iemand uitnodigen die weet hoe dat het is

Tom
01:05
om boer te zijn

Anthony
01:06
Een biologische boerderij, een vooruitstrevende boerderij die het allemaal ook heel goed proberen te doen dus die mee zijn met hun tijd laat ons zo iemand een keer uitnodigen en vragen waarom

Tom
01:20
ja, ik dacht dan meteen aan Annelies van De Vierklaver omdat die in Ledeberg bij ons elke woensdag met haar kraam staat En omdat het verhaal rondging, of ik had het toch gehoord, dat Annelies en haar man de grote Fernand Huts hadden aangeklaagd over een soort gronddispuut. Dus zo wat een David en Goliath verhaal. En dat is ook gewoon een heel sympathieke madam die ons gratis eitjes geeft om dan pannenkoeken te bakken voor de buurt. Dus ja, dan hebben we die gevraagd.a

Anthony
01:51
Ze heeft niet ontgoocheld.

Tom
01:53
Nee, ik vond het zalig. Exact wat je wou weten, daar is ze juist zo, van hoe is het om boer te zijn? Daar is ze extreem open en eerlijk over. En ik heb echt het gevoel van, nu begrijp ik het niet, maar…

Anthony
02:08
Ja, meer.

Tom
02:09
Ja, meer.

Anthony
02:11
Dat gevoel had ik ook. Het is ook een gesprek met een heel schoon einde. Ik ben heel blij dat onze betaalmuur weg is. En dat iedereen die ernaar begint te luisteren, gewoon: zet u… Ga van begin tot einde even mee.

Tom
02:26
Zet het niet af.

Anthony
02:27
Zet het niet af. Ja, geniet er gewoon van. Goed, we hopen dat jullie van dit volledige gesprek even hard genieten als dat wij ervan genoten hebben. Laat ons zeker weten wat je ervan vond. Stuur ons ook je tips door. Dat hoeft niet de naam van een gast te zijn. Als dat een onderwerp is dat je boeit, of waar je ongerust over bent of nieuwsgierig naar bent, dan mag je ons dat ook gewoon mailen. Dat is voor ons ook een reden om op zoek te gaan naar mensen die misschien kunnen vertellen over dat onderwerp. Maar dank u om te kijken, te luisteren, te steunen als je steunt. En geniet ervan.

Annelies
03:07
Bijvoorbeeld als boer, dus standaard zit je dan meestal bij de Boerenbond. Leen je bij KBC. Koop je uw voeder bij Aveve. Maar dat is zo. Dus die mannen, dat is strop 1. Strop 2. Strop 3. Maar je hangt vast, hè? Ja. Ik denk dat mensen, zeker sinds corona, toch wel boeren anders zijn gaan bekijken.

Anthony
04:01
Ja, ik denk dat dat bij mij ook het moment is waar ik aan terugdenk.

Annelies
04:05
Ja, ik denk dat dat wel een sleutelpunt was.

Anthony
04:08
Omdat je zo voelde van: er is schaarste en waar komt ons eten eigenlijk vandaan?

Annelies
04:13
Ja, ja, ja. Ineens waren er geen bloemkolen uit Spanje en courgetten… Want dat was toen winter. Dat je dan volop aanvoer hebt. In één keer was dat niet meer. Dat was stilgevallen. Dat was een soort van awareness. Van dju, waar gaan wij nu ons eten halen als dat wegvalt? Maar je ziet dan ook, dat dat dan weer heel snel gaat afzwakken en weggaat. Nu is het terug van: we hebben nog boeren in het buitenland. Vooral politiek dan misschien nog meer dan public opinion-wise. Maar ik heb nu de indruk, na corona dan vooral, dat die mensen die zich daar bewust van zijn, en dan bedoel ik echt gewoon consumenten, dat die toch wel… Groter geworden is, dat die wel blijven. Dat dat niet echt wegebt.

Anthony
04:54
Ja want jij staat ook op markten en zo, dus je kunt ook echt wel zien hoeveel volk komt er daarop af? Hoe lang sta je daar al, op markten?

Annelies
05:04
Tien jaar?

Anthony
05:05
Ja, oké. En hoe is dat geëvolueerd op tien jaar tijd?

Annelies
05:13
Het grappige is, die boerenmarkten, dat is echt iets zeer lokaal. Dus dat is echt zo… Een kilometer en een half rond die markt, van daar komt uw volk. Dat is echt zot.

Anthony
05:25
Dus je kunt op tien markten staan in Gent en je hebt altijd andere mensen.

Annelies
05:29
Je hebt er die overlappen, maar dat zijn er echt weinig. Ik vind dat fantastisch om te doen.

Anthony
05:36
Het is ook: je staat daar om te verkopen wat je zelf hebt gemaakt.

Annelies
05:40
Zelf hebt…

Anthony
05:41
Het is wel een heel… Je hebt heel die cyclus die je…

Annelies
05:46
En dat is ook het mooie van onze boerderij. Als je alleen die boerderij zou moeten doen, dat is veel te klein. Dat heeft geen bestaansrecht meer. Dat is heel jammer. Maar enkel die boerderij heeft geen bestaansrecht meer. Dus je moet daar een meerwaarde aan geven. En die meerwaarde is bij ons geschiedkundig altijd verwerking geweest. Dus van in het begin werd wat er gekweekt werd op de boerderij rechtstreeks verkocht. Dus mijn man doet de slagerij, die is beenhouwer. En alles wordt zelf gedaan. Er wordt versneden, er wordt charcuterie van gemaakt, er worden bereidingen van gemaakt. En dat maakt het heel mooi, omdat je je basisproduct hebt, waar je meerwaarde aan probeert te geven, en dat je dan rechtstreeks kunt verkopen. Want het is niet alleen de boerderij die op zich geen of weinig bestaansrecht zou hebben, maar het zou mij ook te eenzaam zijn. Enkel die boerderij doen… Ja, ik zie mijn koeien heel graag, maar dat is het dan.

Anthony
06:47
Het is geen goede babbel.

Annelies
06:48
Nee. Dat is zo, ja ‘meuh’. En ‘geef mij eten’ en dan stopt het dan ook. Dus het feit dat je dat dan naar een stedelijke context kunt brengen, maar dat je dan directe feedback hebt van die klanten die iets komen halen, die dan zeggen van, wauw, dat was echt lekker. En ook je persoonlijke relatie is helemaal anders. Mensen komen bij je iets kopen. En ik geef dat in vol vertrouwen mee, omdat ik weet, volgende week sta ik hier terug. Als dat niet oké is wat ik meegeef, dan ga ik het ook direct terugkrijgen. Dus je krijgt daar een hele mooie dynamiek achter.

Anthony
07:25
Ik ben zo’n spelletje aan het spelen. Waar ik heel erg aan moet denken als je het vertelt, je hebt zo heel veel cozy games. Die zo farmen.

Annelies
07:33
Ja.

Anthony
07:34
Waarin je je eigen farm hebt. Stardew Valley is zo gigantisch. heb ik echt, denk ik echt zonder overdrijven, honderd uur gespeeld. Mijn dochter ook, mijn vrouw ook. En nu heb je Story of Seasons Grand Bazaar. En die doen voor het eerst dat je een boerderij hebt en een winkel op de markt ook.

Annelies
07:55
Geweldig!

Anthony
07:56
En dat is een hele, in gameplay ook, een hele goeie loop.

Annelies
07:58
Ik herinner mij nog in het begin, maar dat is ook al tien jaar geleden of twaalf jaar geleden, had je zo Farmville. Dat waren heel veel van mijn Facebook-vrienden die dat speelden. En ik heb op een bepaald moment gewoon op mijn Facebook-profiel gezet van hé gasten, als je een keer in het echt een koe wilt eten geven, kom maar af.

Anthony
08:15
Live Farmville.

Annelies
08:16
Ja, Farmville.

Anthony
08:18
Maar die idylle is wel gigantisch ook.

Annelies
08:20
Ja, maar dat spreekt enorm aan.

Anthony
08:23
Ja, dat is wel…

Annelies
08:24
Ja, mensen weten vaak ook niet wat er gebeurt op een boerderij. En dat had je vroeger veel meer, dan was dat contact ook al veel directer, dan was dat ook veel meer aanwezig. Wij wonen nu echt op de buiten, maar zelfs bij… Ja, een deelgemeente van Lokeren, Doorslaar, dus echt de boerenbuiten. Maar ook bij ons, als je kijkt in die straten, is dat veel meer volgebouwd geraakt en zijn er ook meer… Allee, er zijn minder en minder boeren, één, dus ze zijn minder zichtbaar, maar ook die dieren komen minder en minder buiten. Waardoor In de laatste 10, 15 jaar is die kloof tussen burger en boer alleen maar groter geworden. Mensen hebben geen idee meer waar de melk vandaan komt, waar dat vlees vandaan komt, waar die groenten… Je ziet dat niet meer. Dat wordt gekweekt in serres en binnen in een stal. En die koeien komen niet meer buiten, die varkens komen niet meer buiten. Kippen komen al lang niet meer buiten, tuurlijk. Ze zijn begonnen met de kippen. In de tijd met die kippen binnen te steken. Daarna zijn de varkens gevolgd. Nu, bij de meeste melkveebedrijven komen die koeien ook niet meer buiten.

Anthony
09:38
En dat is om het efficiënter te maken.

Annelies
09:39
Dat is om het efficiënter te maken. En om het… Ja.

Anthony
09:44
Omwille van geld ook ergens.

Annelies
09:45
Ja, tuurlijk. Je hebt verschillende problemen. Als je dat echt landbouwtechnisch gaat bekijken. Dus je moet het zo efficiënt mogelijk doen. Als je alleen maar je landbouwbedrijf hebt, moet je proberen om zoveel mogelijk kosten uit te sparen en zo efficiënt mogelijk te werken. En in landbouwtermen is dat dan vaak zo groot mogelijk te zijn. Dus vaak werken die dan met bijvoorbeeld melkrobots. En dus elke koe heeft dan zogezegd een chip. En die komt aan die robot, die krijgt dan eten. Die wordt gemolken. Dat is allemaal automatisch. Dat wordt gescand waardat die spenen van die uier zitten. Dus die wordt gemolken, die gaat terug buiten. Terug in de stal. En s’avonds komt die dan nog een keer terug. Die wordt dus twee keer op een dag gemolken. Maar stel je voor dat je die koeien in de wei laat, dan zit dat niet strikt op twaalf uur. Een koe, als hij die die uier niet echt voelt spannen, dan gaat zij op haar gemakje verder gras eten en dan krijg je als boer een melding op je telefoon. Die nummer is nog niet naar de melkrobot geweest. En dan moet je die gaan halen. Dus dat is een heel… Eigenlijk is dat niet zo erg, maar dat is wel een heel gedoe. Dan moet je die koe uit de wei halen, die naar die robot brengen, die wordt dan gemolken. En dat maakt dat heel veel boeren kiezen van we gaan die gewoon niet meer buiten laten. So be it. Maar dat zorgt er dan ook voor dat dat veel minder zichtbaar is voor burgers. Laat staan voor burgers in een stedelijke context. Dus in feite, ja, dat zijn… De meeste boerderijen zijn in feite bedrijven geworden die je perfect in een industriepark zou kunnen plaatsen.

Anthony
11:14
Ja, ik zat het echt te denken, het is alsof je van een boerderij naar een fabriek gaat.

Annelies
11:18
Ja, dat is het ook gewoon echt. En die melk wordt dan met een grote camion opgehaald. Dat voeder wordt met een grote camion gebracht. En daar is eigenlijk bijna niks persoonlijks meer aan.

Anthony
11:29
Er komt niets binnen of buiten meer waarvan je zou kunnen zeggen van ah, daar zitten koeien.

Annelies
11:35
Ja, voilà. Dus je ziet dat eigenlijk niet.

Anthony
11:37
Zot.

Annelies
11:38
En dat maakt natuurlijk dat dat zeer onpersoonlijk wordt. En daarvoor is het wel leuk dat je die boerenmarkten hebt, dat dat dan weer terug heel persoonlijk wordt. Dat je echt de boer ontmoet en dat je echt met elkaar kunt praten. Boeren weten ook niet zo goed meer van wat moet ik nu eigenlijk doen?

Anthony
12:12
Wat willen de mensen? Is dat een vraag?

Annelies
12:16
Ik denk dat dat soms wel zoiets is.

Anthony
12:19
Je ziet dat bij Clarkson’s Farm ook. Dat hij zo probeert, En dat is dan vaak subsidie gestuurd.

Annelies
12:25
Dat is zeer subsidie gestuurd.

Anthony
12:26
Ik zal dat doen, want daar krijg ik veel geld voor. Ik ga een veld vol bloemen planten en dan krijg ik biosubsidies of zoiets.

Annelies
12:32
Dat is zo, ja, tuurlijk. Zo probeert de overheid dat dan wat te sturen. Het probleem is dat dat een zodanig log mechanisme is dat je dat heel slecht kunt sturen. En eigenlijk, die subsidies, dat is niet echt helemaal… Ik vind dat niet echt een rechtvaardig systeem. Omdat subsidies, hoe je dat ook draait of keert, dat komt van belastingen. Dat zijn de mensen zelf die dat betalen. Maar als je dan ook nog een keer voor duurzame voeding kiest, dat is meestal al wat duurder, dan betaal je daar nog een keer voor. Betaal je daar nog een keer extra voor. En dat is eigenlijk niet echt een zeer rechtvaardig systeem. Het is die verpersoonlijking waar ik het er net over had, dat zouden we meer moeten hebben. Die boer zou aan de consument de vraag moeten stellen van wat wil je? Oké, duurzame voeding. Oké, ik ga daar proberen voor zorgen. En dan de omgekeerde vraag van de consument, aan die boer zou moeten zijn, van ja, wat is daar de prijs voor? Wat moet dat kosten? En dan heb je eigenlijk een rechtvaardig systeem waar je mee verder kunt, want dan krijgt een boer een eerlijke prijs voor zijn product. Dan moet hij zijn bloemkolen aan de veiling niet gaan verkopen tegen 10 cent onder zijn werkelijke kostprijs. Maar dan heb je, dan smeed je een pact eigenlijk. van kijk, zo gaan we dat doen en dat is een veel duurzamer en eerlijker systeem en ook subsidies goh zolang dat alles goed gaat, is dat oké maar als je eens een foutje hebt laten we maar zeggen, dan wordt daar direct ben je direct een stuk van je subsidies kwijt

Anthony
14:10
hoe werkt dat dan? en worden jullie gesubsidieerd?

Annelies
14:14
wij hebben, ja we krijgen hectaresteun, onder andere bij ons voor biologische productie

Anthony
14:21
Hoe groter je bent, hoe meer grond je hebt…

Annelies
14:24
Hoe meer hectares je verbouwt, hoe meer subsidies je krijgt. Hoe groter je bedrijf, hoe meer subsidies je trekt. Dat is het logische. Ik vind dat niet altijd even logisch, maar zo is het wel. Het ding is, vroeger was dat relatief eenvoudig. Je moest dat invullen op een website. en je had verschillende mogelijkheden in je keuzemenu’s en dat was te doen. Maar nu met dat GLB, is dat systeem Gemeenschappelijk landbouwbeleid, is dat systeem veranderd en is eigenlijk zodanig ingewikkeld geworden dat wij dat niet meer zelf kunnen. Dus wij moeten dat gaan vragen aan een organisatie die dat doet, het VAC, en die vult dat dan in voor je. Je moet dat uiteraard betalen. Maar dat is echt…

Anthony
15:13
En je moet het betalen om een subsidie te krijgen.

Annelies
15:16
Ja, ja, ja. Ik bedoel, die…

Anthony
15:19
Iemand zal het logisch vinden, maar ik weet niet wie.

Annelies
15:21
Iemand wel, maar het moet gewoon niet zo moeilijk zijn. Maar het is zo ingewikkeld geworden. En als je dus het eerste jaar dat we dat zelf hebben geprobeerd, hadden we daar toch ergens een fout in gemaakt. En dan was dat, die bio-hectare steun hadden we niet aangeduid. Dus we hadden dan ineens minder subsidies gekregen. Je zou kunnen zeggen van oké, ça va, so be it. Maar eigenlijk is dat niet echt logisch, dat dat zo moeilijk moet zijn voor gewoon je… Want bij veel boeren is dat een inkomen, is dat echt een…

Anthony
15:49
Ah ja, hoe is dat procentueel?

Annelies
15:52
Dat maakt een verschil tussen bestaan en niet bestaan. Het zal wel zijn. Ja, ja, ja, tuurlijk. Tuurlijk, de boeren bestaan door middel van subsidies. Eigenlijk zijn we allemaal ambtenaren. Het is speciaal, maar eigenlijk is dat wel zo.

Anthony
16:06
Zo voelt het niet, hè?

Annelies
16:07
Het voelt niet zo.

Anthony
16:07
Is je pensioen hetzelfde?

Annelies
16:08
Nou, dat… Daar hebben ze nog wat werk aan, dat pensioen. Maar eigenlijk is dat zo, hè? Ik ben niet zo goed in cijfers, maar heel veel boerderijen bestaan door middel van subsidies. Punt gedaan, pak die subsidies weg en die boerderijen gaan ook weg. En dat is iets dat niet klopt.

Anthony
16:26
Dus die macht van de overheid is gigantisch.

Annelies
16:28
Dat is niet te schatten. Zeker als die regelgeving dan verandert of moeilijker wordt, zijn er heel veel boeren die daar gewoon niet meer met mee kunnen. Die dat moeten laten doen. Dan hang je ook weer af van iemand anders die dat gaat doen. Er zijn heel veel stukjes in je administratief proces, dat je dan moet laten doen. Dus je hebt je subsidiestuk, dan heb je je meststuk. Dat is nog een keer iets anders. Dus je moet… Je hebt mestrechten. Dat is zoiets van…

Anthony
16:56
Emissierechten.

Annelies
16:58
Dat is iets dat je hebt om je koe te mogen laten kakken.

Anthony
17:02
Ah ja, oké. Dat gaat zelfs niet over… Als je groenten kweekt en mogen bemesten…

Annelies
17:08
Dat is je tweede stuk. Dus je hebt één: hoeveel dieren mogen er mesten op je hof. En dan zit daar tegenover: hoeveel land heb ik om mest te mogen uitvoeren. En hoe is die verhouding tegenover elkaar? Heb ik meer dieren dan dat ik land heb, dan moet ik proberen aan mestverwerking te doen. Heb ik minder dieren dan ik land heb, dan moet je nog mest laten bijkomen. En als je daar een fout tegen maakt, krijg je een boete. In de landbouw, maak een fout, krijg een boete. Dus dat is zoiets waar dat zeer… Dat hangt ook wel boven u.

Anthony
17:43
Ja, dat doet mij ook denken dat is ook wel een soort incentive om te schoemelen toch? Mijn dochter, als ik mij boos maak als ze een fout maakt, dan weet ik dat ze haar fout de volgende keer liever verstopt, omdat ze schrik heeft dat ik mij boos zou maken, wat ik heel logisch vind

Annelies
18:02
En dat gaat zeker in het achterhoofd… Ik ga een voorbeeld geven Wij zijn echt Wij proberen om onze landbouwactiviteit, in de breedste zin van het woord, zo goed mogelijk te doen. Bij ons, over die mestbalans, zullen we dat noemen, we hebben minder dieren dan waar we land voor hebben. Dus wij mogen mest laten bijkomen. We hebben een buur, een melkveehouder, waar we een hele goede relatie mee hebben. En bij hem is het omgekeerd. Dus hij heeft eigenlijk mest teveel ten opzichte van zijn land. En wij hadden gezegd, kijk, het is toch niet ver. dat is oké, breng maar mest op die akkers die eigenlijk palen aan je eigen akkers. Dat is voor hem gemakkelijk, hij kan dat dan ineens. En dat is een erkende mestvervoerder die dat dan doet. Dus hij had dat gedaan. En het toeval wil, twee dagen nadat die uitrijffase geweest is, krijgt hij controle van de VLM, de Vlaamse Landmaatschappij. En die zegt, ah, hier is een fout gebeurd. hier is gemest op minder dan vijf meter tussen een waterloop en uw land. Dus er lag effectief een grachtje. Een grachtje waar sinds jaar en dag nog nooit geen water heeft ingestaan. Dat vol staat met bomen. Die gracht zelf is niet van ons, is van de stad. Maar effectief, hij had daar drie meter tegen. Dus je had een spatie gelaten van drie meter en dat moest vijf zijn. Dat wordt dus een proces-verbaal. Dat gaat dus naar het parket. Dus ik heb daar foto’s genomen en een verweer geschreven. Maar om u even te duiden wat het klimaat daarrond is. Ik weet dat er moet gekeken worden naar de waterkwaliteit. Ik ben biologisch landbouwer, ik ben me daarvan bewust dat er iets moet gebeuren. Maar zo ga je het volgens mij niet oplossen. Ik vind niet dat je 37.000 formulieren moet raadplegen of gaan kijken op satellietbeelden hoe die gracht ingekleurd is. Laat boeren gewoon boeren, dat doen ze het best. Want vroeger was een boer, degene van het gezin, in die grotere gezinnen, die het minst kon studeren, die werd dan boer. Nu kun je dat niet meer. Dat gaat niet. Als je nu niet een beetje uw verstand daarbij houdt,

Anthony
20:30
Is ergens een ingenieur die misschien wil…

Annelies
20:32
Zo wordt het bijna, zo wordt het echt bijna. Ik zeg het, het feit dat wij ons eigen die verzamelaanvraag, dus de verzameling van je landbouwactiviteit voor je subsidies, dat we dat niet meer zelf voor elkaar krijgen om dat in te vullen.

Anthony
20:46
Ja.

Annelies
20:46
Terwijl dat wij ja, we zijn geen genieën, mijn man en ik, maar we hebben toch gestudeerd alletwee. Dat je dat niet meer voor elkaar krijgt, dat is toch gewoon tenenkrullend

Anthony
21:00
Ja, zeker als je aan de andere kant ook merkt dat er minder en minder boeren zijn op statbel was ik als ik je mailde was ik daarop aan het kijken en dan waren er zo’n statistieken over hoe oud is die gemiddelde boer en is er opvolging ja of nee en dan denk je echt van binnenkort is er niemand meer als je daarnaar kijkt dus je ziet dat er gewoon bijna niemand meer is en dan maak je het tegelijkertijd zo moeilijk om het te doen dat vind ik zo’n rare Maar als ik naar die puzzel aan het kijken was, dan dacht ik van, maar waarom doet iemand dat nog?

Annelies
21:32
Ja, deze zomer hebben wij ons toch ook even die vraag gesteld. Waarom doen we dit? Je wordt bijna verstikt door regelgeving. We hebben dan ook nog de verwerkerskant erbij. Dus dan heb je dat nog een keer.

Anthony
21:44
Ja, want je was ze aan het opsommen, eerst de hectaresteun, dan de mestbalans.

Annelies
21:50
Ja, je mestbalans. Dan heb je nog je bioboekhouding, zoals we bijvoorbeeld voor ons. Dus je moet dan bijhouden wanneer welke koeien buiten gaan, wanneer ze binnenkomen, dus hoe lang ze buiten lopen. Hoeveel pakken gras je van welke akker haalt, hoeveel mest je voert op welk perceel. Alles moet je bijhouden. Alles, alles, alles moet je bijhouden.

Anthony
22:09
Zo klinkt het. Dat je zo bijna een robotje zou moeten mee hebben dat de hele tijd beschrijft wat je aan het doen bent.

Annelies
22:15
Maar dat maakt ook dat er een zekere vorm van onrust, ook al ben ik daar zelf vrij rustig onder, bij je hangt van, ben ik wel goed bezig? Hou ik wel alles genoeg bij? Het is maar op het moment dat er controle komt, dat het uitkomt van, je hebt dat verkeerd gedaan. Maar er wordt dan ook direct, dat was niet goed. Nu gaan we je een boete geven. En da denk je, komaan. We zijn geen criminelen, we proberen het goed te doen. Maar het is niet altijd evident. Dat er minder en minder boeren zijn, dat is een reëel probleem. De kleinere boeren gaan er sowieso van tussen. Die worden dan opgekocht door grotere meestal. Maar er is geen instroom. er zijn weinig opvolgers het is juist die instroom die ook wel heel heel belangrijk is voor de boeren zelf, voor de boerenstiel zelf, omdat dat in feite vers bloed is tussen aanhalingstekens.

Anthony
23:25
ja, die nog poer hebben ook

Annelies
23:27
ja, die nog goesting hebben en vaak zijn dat instromers die eerst iets anders gedaan hebben die dan bijvoorbeeld landwijzer, een landwijzertraject doen en die dan zouden willen

Anthony
23:37
ja, Stardew Valley gespeeld hebben

Annelies
23:40
ja, dan denken van: oh, dan wil ik wel eens in het echt doen Ja, dat. En dat is in feite, vind ik, de grootste toegevoegde waarde aan het boeren. Dat is iets wat ik nu zelf heel persoonlijk meegemaakt heb. Ik had niks met boeren. Mijn ouders waren zelfstandig in buizen en badkamers. Dat was totaal anders. Maar door de liefde. Ik kwam voor Pieter naar de winkel. En van het een kwam het ander.

Anthony
24:10
Ben je in de winkel verliefd geworden?

Annelies
24:12
Ja, ja, ja. Dat is wel een grappig verhaal.

Anthony
24:16
Heel de tijd worst komen halen.

Annelies
24:20
Toen het zo zeer concreet bijna werd, ik studeerde toen af en ik ging een barbecue organiseren voor mijn medestudenten. En elke keer als er een persoon bij kwam, reed ik naar daar met mijn fiets. Ja, er is iemand bij. En terug naar huis.

Anthony
24:37
Super inefficiënt.

Annelies
24:38
Ja, super inefficiënt. Maar dat was wel de manier. Dus ja, ik had daar niks mee. En door daar dan in te komen, kijk je daar met hele andere ogen naar. En dat was ook wel het fijne, dat dat direct een alternatieve boerderij was, waar ik ook mijn ding in kon doen. Ik heb ook direct gezegd, ik wil helpen, zowel in de slagerij als op de boerderij. Mijn schoonvader deed de boerderij toen nog. En ik heb daar heel veel geleerd. Ik heb daar persoonlijk ook heel veel uit meegenomen. En dat is het mooie, en dat is wat ik bedoel, je hebt frisse zij-instroom nodig. Want wat je hebt met grote boerenfamilies, en dat is absoluut geen kritiek, maar dat is gewoon doorheen de geschiedenis daar zo ingeslopen. Dus vader boert, zoon, of dochter nu meer en meer, gaat naar de landbouwschool en neemt dan over. Maar vader boert al sinds jaar en dag op dezelfde manier, En dan gaan we echt naar die klassieke manier van ploegen, kunstmest, sproeien, antibiotica, heel de hoop. En op de landbouwschool wordt dat in feite alleen maar versterkt.

Anthony
25:50
Dat is een redelijk industriële opleiding?

Annelies
25:54
Dat is eigenlijk de spoorweg naar de industriële landbouw.

Anthony
25:59
Schaalvergroting.

Annelies
25:59
Schaalvergroting, meer.

Anthony
26:01
Variabelen wegstrepen, efficiënter maken.

Annelies
26:04
efficiënter, zo weinig mogelijk tierlantijntjes errond, gewoon boeren, boeren, boeren, groter, groter, groter, tractor, tractor, tractor, dat. En dat is een systeem wat bewezen is dat dat niet blijft werken. Dat is een eindig verhaal. Maar iedereen die in dat systeem zit, dat is zelfs geen snelweg waar je op zit en waar je een afrit kunt pakken om iets anders te gaan doen, dat is een trein. Je zit daarop, die is vertrokken en die blijft rijden.

Anthony
26:35
Ja, want een keer dat heel je boerderij daarop afgestemd is, dat is een heel andere…

Annelies
26:41
Je hebt die leningen, je zit daarin vast. Je kunt daar niet in weg. Tegenover, als je een kleinere boerderij hebt, dan zit je op een provinciale weg te rijden. Je kunt een zijweg pakken, je kunt een keer iets anders proberen. En dat gaat omdat je schuldenlast en je afhankelijkheid veel minder is.

Anthony
27:03
Is dat zo’n groot ding, die schulden?

Annelies
27:06
Ja, dat is wel een ding. Dat is echt een ding. Moet je… Een voorbeeld, als je nu een nieuwe tractor zou kopen. En zo zijn er wel redelijk wat die een nieuwe tractor kopen. Dat kost meer dan 150.000 euro. Die tractor, eigenlijk doet dat niet zo veel. Dat doet je landwerk in het voorjaar En wat gras oogsten en dingen Maar dat haal je daar niet uit En dat is het probleem Je hebt heel veel investeringen die zichzelf

Anthony
27:39
Gewoon om te kunnen bestaan

Annelies
27:40
Gewoon om te kunnen boeren En eigenlijk kom je er ook even goed met een tweedehandstractor Maar een tweedehandstractor Dat wordt niet gesubsidieerd Een nieuwe tractor wel Je krijgt daar een deel investeringssteun voor

Anthony
27:51
Ja

Annelies
27:53
Dus dat maakt dat je een berg schulden opbouwt, ook als je je bedrijf overneemt van je ouders. De realiteit nu is dat je je kunt misschien je boterham verdienen terwijl je werkt met je boerderij, maar daar heb je nog geen pensioen voor. Ook al zijn wij virtueel ambtenaar, het pensioen van een ambtenaar hebben wij niet.

Anthony
28:17
Er is geen ruimte om te sparen.

Annelies
28:19
Nee, heel weinig. Dus het overlaten van je bedrijf, dat is je pensioen. Dat is voor 95% van de boeren hun pensioen. Dat wil zeggen dat die kinderen moeten overnemen en volle pot moeten betalen. Want het is ma een pa hun pensioen. En ook de kosten van broers en zussen moeten uitbetalen. Dus dat is direct… Dat is de zuivere liefde voor de stiel. Die zorgt dat ze dat overnemen. Maar dat is direct… Hier moet je de komende jaren, eigenlijk heel je leven, aan blijven verder werken voor dat af te betalen.

Anthony
28:55
Zot.

Annelies
28:56
Dus dat is echt zot.

Anthony
28:57
Kun je dat zeggen, hoeveel je verdient?

Annelies
29:00
We hebben het ooit laten uitrekenen. Zuiver op het landbouwbedrijf verdienen we minder dan 7 euro per uur. Als je alles rekent.

Anthony
29:10
We hebben net jobstudenten gehad, dat was 15 euro.

Annelies
29:13
Ja, dus dat is niet zo veel. Er wordt een standaard uitgegeven voor duurzame boerderijen. Dus als je daar echt op wilt inzetten, moet je naar die 15 euro per uur gaan. dus dat hebben we niet maar wij kunnen door de combinatie

Anthony
29:27
maar dan is dat nog altijd maar een jobstudent ik bedoel, niets tegen jobstudenten maar dat is, wanneer je dat als zakcentje erbij verdient

Annelies
29:35
dat is oké, je moet daar dan weinig op betalen. maar bij ons is dat anders

Anthony
29:40
7 euro per uur

Annelies
29:41
ja, zuiver het landbouwstuk dus dan heb ik het nu niet, nu ga ik de combinatie maken met de slagerij dan kunnen wij ervan leven dus dan laten we zeggen dat wij een inkomen daaruit halen zoals dat twee werkende mensen die toch wel wat gestudeerd hebben laten we zeggen 4.000, 5.000 euro in de maand

Anthony
30:02
Samen?

Annelies
30:03
Ja, maar dan moet er nog alles af ook De kosten voor ons huis en de dingen dus wij kunnen daarvan leven, maar sparen kunnen wij ook niet dus dat is ook wel het…

Anthony
30:14
En ook je werkt geen 9 to 5

Annelies
30:17
Nee, 70, 80 uur in de week Ja, dat is de realiteit

Anthony
30:23
En ga je op verlof eigenlijk dan?

Annelies
30:25
Ja, dat doen we wel We gaan in het voorjaar skiën Dat is de standaard Met de kinderen En in de zomer gaan we ook nog een week weg Dus dat is twee weken op een jaar Dat was bij mij ook van in het begin Een beetje de voorwaarde

Anthony
30:40
Wat dan misschien ook wel goed is Met die zijinstroom Dat je iemand hebt met een perspectief van buitenaf Die zegt van: jongens, maar dit is wel echt niet normaal

Annelies
30:47
Dit gaan we niet doen Ja, dat is zo

Anthony
30:50
Want als je daarin opgroeit, kan ik me voorstellen

Annelies
30:52
Dat is zo, moeder en vader Als ik dat zag bij mijn man Zijn ouders zijn nooit weg geweest Die zijn één keer in hun jong leven naar de zee geweest Voor een paar dagen, en that’s it Dat was het Dat de dag van vandaag… Maar zo zijn er nog heel veel boeren die nooit op reis gaan Dat weet ik pertinent zeker Die dat niet kunnen, die dat niet doen Want dat gaat niet, op reis gaan

Anthony
31:14
En hoe is het Is er een sfeer onder boeren, op dit moment?

Annelies
31:20
Er is een sfeer onder boeren, maar boeren zijn zeer… Goh, dat is een moeilijke bevolkingstak. En dan bedoel ik niet karakterieel moeilijk, maar die spreken heel moeilijk met elkaar. Ze spreken heel moeilijk eerlijk en open met elkaar. Er zijn eigenlijk, als je een boer tegenkomt, meestal is dat dan op een landbouwersfeest of een oogstfeest of zo.

Anthony
31:44
Tof.

Annelies
31:45
Ja, dat is dan altijd. en als je daar dan mee spreekt dat is allemaal goed ik heb mij een nieuwe tractor gekocht en mijn koeien dit. en mijn land daar.

Anthony
31:56
Dat is een fierheid of zo?

Annelies
32:00
en daar dat definieert dat je een goede boer bent. Dat je een nieuwe tractor hebt Maar achterliggend is daar zoveel dat er niet wordt uitgesproken dat er niet wordt Boeren die moe zijn, die het niet meer zien zitten die het financieel moeilijk hebben, die willen stoppen maar niet kunnen dat is ook de reden waarom boeren en in Frankrijk is dat heel zwaar gedocumenteerd geweest, van de hoogste zelfmoordcijfers hebben van alle beroepsgroepen dat is gewoon omdat dat praten het delen van problemen dat zit daar niet in

Anthony
32:39
Dan heb je die schuldenlast en het feit dat je pensioen pas bij de verkoop… en op een trein van de industrialisatie zitten. En dan kan ik me voorstellen dat je je gewoon wel heel opgesloten voelt in je beroep.

Annelies
32:52
Ja, dat werkt zeer verlammend ook. Je voelt je ook zeer eenzaam. Dat is iets dat heel moeilijk is, denk ik. Ook dat gezin, veel buiten het gezin. Ik heb net gezegd, bij mij is de combinatie met die markten iets dat ik heel fijn vind, want alleen dat boeren zou me te eenzaam zijn. Maar dat is ook het probleem met heel veel boeren. Dat is die eenzaamheid. Ze staan daar tussen hun koeien alleen. Wie zien zij op een dag? Een veearts. Een koopman. En degene die hun producten komt afleveren, hun voeder komt leveren.

Anthony
33:26
Ja, want er is ook geen personeel. Want er is geen geld genoeg.

Annelies
33:28
Nee, dat kunnen ze niet betalen. Dus dat is een zeer eenzaam beroep. En iedereen die daar komt, zoals je koopman bijvoorbeeld, die je beesten komt kopen, dat is nooit goed. Dat beest is te mager of te vet of te dit of te geen. Allemaal om de prijs te kunnen naar beneden krijgen. Dus je hebt eigenlijk alleen maar miserieconversaties. Ik ben nu aan het overdrijven. Ik ben het op flessen aan het trekken. Als je een veearts moet hebben, is het meestal omdat er iets niet goed is. Of omdat er moet gevaccineerd worden. Dus dat is altijd… En dat is het probleem daaraan ook, denk ik. Dat het heel lastig is.

Anthony
34:21
Als je zegt dat er altijd maar minder landbouwgrond is dan moet ik denken aan het feestje dat jullie hebben gehad met Fernand Huts.

Annelies
34:30
Ja, het is een heel veel…

Anthony
34:32
Dat was wel zot, hé?

Annelies
34:33
Dat was wel zot Dat is nog altijd zot, hé? We zijn nog altijd…

Anthony
34:35
Ja, want ik las dat er heel veel te doen is geweest rond dat het gelukt was.

Annelies
34:40
Ja.

Anthony
34:41
En dan uiteindelijk is het in de cassatie teruggetrokken.

Annelies
34:45
We moeten het niet helemaal herdoen. Dus een klein stukje is bewaard gebleven in de zin van… Er is wel aangetoond dat er een belang is voor ons. Dus dat is wel al een belangrijk deel. Maar het gaat hem over het hele plaatje. Er wordt heel veel landbouwgrond gebruikt ter compensatie voor bijvoorbeeld uitbreiding van industrie. Of het weghalen van bossen of van natuurgebieden. Landbouwgrond is een beetje pasmunt geworden voor alles wat er qua ruimtelijke ordening verschuift. Of misgaat of anders moet. Waardoor die landbouwgrond vermindert in aantal. Waardoor die prijs ook stijgt. Want er zit ook heel veel speculatie op. Er gaat ook heel veel landbouwgrond gewoon naar particulieren. En mensen die een klein hoeveke kopen met twee, drie hectare aan, om een paardje op te laten of twee alpacas op te zetten. Dat is wel een beeld. Een hoeveke, dan wordt dat volledig gerenoveerd. Je hebt dan twee alpacas en een Tesla op de voorhof. Dat is zo het standaard.

Anthony
35:48
Ja, een Tesla.

Annelies
35:49
Het standaard idee. Maar dat is wel twee, drie hectare valabele landbouwgrond, die dan in één keer gewoon niet meer beschikbaar is voor landbouw. En het is twee hectare hier, twee hectare daar. Je kunt je dan inderdaad zeggen: waar jij over begint. Maar heel veel kleintjes samen maken ook een groot… En op twee, drie hectare kan een instromer wel een heel schoon bedrijfje opbouwen. Dus dat is dan het eerste stukje. En dan het tweede stukje: er is heel veel grond die in handen is van publieke instanties. Kerkfabrieken, OCMW’s, steden en gemeenten. Heel veel wordt daarvan verpacht. maar daar wordt dus ook heel veel van gebruikt van ja, we zouden dat industriepark moeten uitbreiden daar ligt dan twee hectare of drie hectare landbouwgrond naast, we gaan dat dan wegnemen, dat dan gebruiken voor dat industriepark en we gaan die boer, we hebben hier nog wel in ons areaal wat zitten we gaan die dan dat geven dus op zich kan die boer blijven verder doen, maar netto is er weer twee, drie hectare minder

Anthony
36:52
en tel alles op en dan heb je

Annelies
36:54
een gigantische hoop grond die enkel maar vermindert in aantal, duurder wordt in prijs, en waar er uiteindelijk ook geen eten op verbouwd wordt, in de breedste zin van het woord. Waardoor je weer afhankelijker wordt van het buitenland, en we zijn weer vertrokken.

Anthony
37:12
Het was wel zot hoe ze dat daar geconstrueerd hebben. Hoeveel hectare was het? 80?

Annelies
37:19
450 hectare.

Anthony
37:20
Hebben ze dan in één pakket verkocht, in één lot, zodat het voor jullie eigenlijk onmogelijk was om voor…

Annelies
37:26
Voor elke boer. Ik heb geen 32 miljoen euro op mijn bankrekening. Allee, gisteren toch nog niet.

Anthony
37:32
Dat was de prijs ook.

Annelies
37:34
Dat was de prijs, ja.

Anthony
37:35
Wat eigenlijk ook veel minder was dan als ze die apart…

Annelies
37:39
Het kwam neer op 32 of 33 duizend euro per hectare. Terwijl, als je bij ons nu landbouwgrond kunt kopen, zit dat in de 90.

Anthony
37:46
Och. Dus dat is drie keer onder de prijs. Omdat het Fernand was? Weet je, Fernand… We komen goed overeen.

Annelies
37:56
Ik hoop eigenlijk dat het zo niet gegaan is. Ja, nee. We hebben hier een probleem. We willen een rusthuis bouwen in Mariakerke en we hebben dat geld niet. Maar we hebben wel in Nederland, tussen de haven van Terneuzen en de haven van Gent, hebben we nog heel veel grond liggen.

Anthony
38:15
Wat denk je?

Annelies
38:15
Wat denk je?

Anthony
38:16
Twee alpacas en een Tesla erop? Dat is ideaal voor jou.

Annelies
38:20
Ik hoop echt waar dat het zo niet gegaan is. Dat er wel een stuk van eerlijkheid… Maar het feit dat je dat doet als bestuur en zegt van… Weet je wat? We gaan die 450 hectare in één lot verkopen.

Anthony
38:35
Dat is hetzelfde als een mail schrijven van…

Annelies
38:37
Investeerders aller landen, verenigt u, want wij hebben een koopje. Dat is niet de bedoeling. Ze hadden wat grotere loten moeten maken. Dat had gekund. Waardoor investeerders ook hun ding konden doen. Maar ze hadden ook stukken van vijf hectare kunnen verkopen. Want die lagen er ook tussen in één kavel. Maar dat kost natuurlijk arbeid. Misschien ook wel geld, maar ik ben ervan overtuigd.

Anthony
39:04
Maar als je dan aan drie keer de prijs verkoopt…

Annelies
39:04
Dat je dat er terug uit krijgt. En nu is er geen enkele landbouwer die daar de mogelijkheid van gehad heeft om dat te kopen. En nu is er weer iemand met een landbouw… Hij heeft een landbouwvernootschap in Luxemburg. En die landbouwvernootschap is weer 450 hectare rijker. En dat zit dan bij iemand die eigenlijk… Hij mag het goed voorhebben bij boeren, want op zich heb ik niets tegen Fernand Huts. In de zin van, hij heeft gedaan waar hij als investeerder goed in is.

Anthony
39:39
Goedkoop kopen.

Annelies
39:40
Het zien van opportuniteiten. Goedkoop kopen en duur verkopen. Je kunt hem dat in se niet kwalijk nemen. maar een stad en zeker een OCMW moet anders denken, moet anders omgaan met die gronden die van hen zijn en dan is het ook heel gemakkelijk om te zeggen, ja maar ze lagen allemaal in Nederland ja dat is waar, maar eerlijk dat is op een steenworp van Gent dus dat is allemaal grond die kan dienen voor het produceren van landbouwgoederen voor de stad zoals het vroeger in de Middeleeuwen eigenlijk oorspronkelijk ook was veel van die gronden dateren ook uit die periode Dat werd geschonken door mensen die geen erfgenamen hadden. Dat werd aan de OCMW’s geschonken. Dat is grond die daar in de tijd al voor diende. en die nu gewoon aan het grootkapitaal wordt gegeven.

Anthony
40:29
Als je dat ooit geschonken hebt, die mensen draaien zich ook om in hun graf.

Annelies
40:32
Stel je dat voor?

Anthony
40:34
Het doet mij denken aan een tijd waarin het OCMW nog iets was voor mensen om aan te schenken. Dat is nu zo’n verpatser die probeert om…

Annelies
40:44
Nu is dat gewoon van: laten we cashen en dat vind ik moeilijk, laten we cashen op rug van boeren die eigenlijk, we hebben het al veel gezegd met die strop rond hun nek zitten, die geen eerlijke prijs krijgen voor hun producten en op kap van die mensen gaan zeggen we gaan voor de investeerders dat vind ik echt moeilijk daar heb ik echt problemen mee

Anthony
41:07
ik vind het wel zot als ik heel die context zie, denk ik Hoe haal je het in je hoofd… om daar een rechtszaak voor aan te spannen.

Annelies
41:18
Ja, weet je, dat is gewoon op dat punt in .biolandbouw is grond het hoogste goed. Om te beginnen heb je grond, die grondgebondenheid, heet dat in de biolandbouw, is dat de basis. Dus je mag maar het aantal grond hebben waar je dieren voor hebt, en omgekeerd. Dus je kan maar zoveel dieren hebben als waar je grond voor hebt. Dus is dat iets wat voor ons heel waardevol is. Wij zouden, virtueel, met twee of drie hectare meer, zouden wij nog veel meer kunnen gaan experimenteren in dat biologisch boeren en hoe je dat doet en hoe we dat nog extensiever kunnen doen, bij wijze van spreken. Maar ja, die optie hebben we niet, want…

Anthony
42:10
Die grond is er niet.

Annelies
42:11
Die grond is er niet. Bij ons in de buurt ook. We hebben een paar heel grote boeren die rond ons zitten. Als daar iets te koop komt, dat wordt heel snel gekocht en tegen prijzen waarvan je denkt, dit kunnen zelfs onze achterkleinkinderen daar niet op terugverdienen. Dus dat maakt dat dat… Dat ik dat zo… Mijn man vooral. Dat hij dat zo grof vond eigenlijk. Dat hij zegt, kijk, als er nu niemand reageert, dan doe ik het. En dat was echt een no-passeran-momentje van… Dees kan niet. Dat als stad Gent, die zich profileerde, moet ik nu jammer genoeg zeggen, als de stad van duurzame voeding…

Anthony
42:54
Korte keten.

Annelies
42:55
Ja, korte keten en Gent en garde en dit. Dat je dat dan doet… Sorry, dat versta ik niet.

Anthony
43:16
Denk je daar zelf over, over pensioen dan? Als je er zo als zij-instromer bent ingekomen

Annelies
43:22
Goh, ik heb Ik ben Ik wou zeggen ‘ik ben nog jong’, dat is niet helemaal waar Maar mijn man is elf jaar ouder Hij is gisteren 53 geworden dus die begint daar wel over na te denken vooral omdat na zoveel jaren in een slagerij fysiek komen er wel al wat pijntjes die schouders zijn versleten van het uitbenen dus dan wordt daar wel over nagedacht en we zitten zo’n beetje onze oudste zoon is 15 dus ik denk, de kans dat hij het eventueel zou verderzetten is zeer klein onze dochters, dat weet ik nog niet goed maar die zijn ook nog maar twaalf en elf dus dat is heel jong nog dus we zijn zo nu een beetje zoekende naar hoe kunnen we dit blijven volhouden, want het is wel een heel zwaar… we werken hard wij werken graag, maar wij werken hard naar hoe kunnen we dat voor iedereen hier een beetje draaglijk houden? Nu we hebben hele goede medewerkers verschillende goede medewerkers want dat is ook wel de sterkte van ons bedrijf, moet ik eerlijk zeggen. Dus we hebben ongeveer tien mensen die voor ons werken.

Anthony
44:35
Ja, doordat je heel de ketting doet, kun je dat ook dragen.

Annelies
44:39
Ja, want dat zorgt ook nog een keer dat toont aan dat een kleine bedrijfje toch wel ook heel veel nog wel wat tewerkstelling kan voorzien. Dus nu zijn we aan het kijken hoe kunnen we dat herschikken, dat hij een beetje toch wat die vrijheid meer krijgt of een beetje die rust krijgt. En ja, dat is iets waar we aan moeten werken, iets waar we over moeten nadenken. Dat is niet superdringend, maar dat is wel iets. Tegen dit en tien jaar moeten we wel ergens een plan hebben van: daar gaan we landen of zo gaan we het doen. Ik zou het jammer vinden moest het stoppen. In de situatie waarin we nu zijn.

Anthony
45:24
Omdat het ook niet gewoon de onderneming zou zijn. Die stopt, maar een idee daarachter.

Annelies
45:27
en die idee daarachter, dat is wel iets heel belangrijk. Ja, ik denk dat we daar misschien ook eens met onze klanten over moeten praten. Ik denk dat dat wel ook een fijn idee zou zijn om iedereen die wil komen, een keer samen te roepen en eens te zeggen van ja…

Anthony
45:48
Wat denken jullie?

Annelies
45:49
Wat zijn de opties hier? In Duitsland zijn er zo veel systemen waarin er een soort van coöperatief verhaal…

Anthony
45:59
Zoals CSA?

Annelies
46:01
Ja, vooral, niet noodzakelijk CSA, maar waarin er eigenlijk mensen komen bij ingestroomd in je bedrijf en waardoor er dan anderen kunnen uitstromen.

Anthony
46:11
Ja.

Annelies
46:12
Want ik vind het wel belangrijk dat dat DNA dat in die boerderij en in die slagerij zit, dat dat bewaard blijft. Dat is echt iets, voor ons iets heel belangrijk. Dat is een levenswerk dat eigenlijk gestart is bij mijn schoonvader in de tijd. En dat wij nu proberen verder te zetten. En ik zou dat ook heel fijn vinden, moest dat bewaard blijven. Maar hoe… Dat zijn zo dingen, ja… Je praat er wel een keer over op een zondagvormiddag aan de koffie, maar dan wordt er heel weinig verder mee gedaan.

Anthony
46:41
Je hebt ook maar een stukje daarvan zelf in de hand.

Annelies
46:43
Ja, dat is zo. En ja… Van de puzzel.

Anthony
46:47
Zot. Ik weet meer over boeren.

Annelies
46:51
Fijn.

Anthony
46:52
En vooral financieel vind ik dat echt zot. Als je het zo echt over de centen hebt, vind ik dat vaak ook heel veel duidelijk wordt van wat de grootte van het offer is. Want zo in abstractie kan je veel praten. Het zijn veel uren en het zijn veel… Maar een keer dat je begint te zeggen, het is 70 uur per week. Dan begint dat eerste lampje te branden. En dan is het tussen de 4.000 en 5.000 euro dat je overhoudt. En het tweede lampje dat gaat branden. En dan begin je… We kunnen twee weken op reis, op een jaar. Je zit met een hele hoop schulden. Het is ook wel de moed hebben om die dingen uit te spreken die duidelijk maken aan een buitenwereld van dit is wat de situatie is. Als je naar de harde grenzen kijkt…

Annelies
47:40
Dat is zo. En dan ook wetende dat wij het echt nog niet slecht hebben.

Anthony
47:44
Ja, ja.

Annelies
47:45
Wat dat betreft echt nog wel vrij goed.

Anthony
47:47
Goed geregeld, ja.

Annelies
47:48
Maar dat er anderen zijn waarbij die cijfers nog veel dramatischer zijn. Op alle vlakken, alle lampjes die je daar aanhaalt, die niet op reis gaan, die misschien honderd uur in de week werken, die zelfs zoveel niet verdienen. Dus dan zijn wij nog echt een andere situatie. Dus dat is…

Anthony
48:10
Ja, zot… Voor ons eten.

Annelies
48:14
Maar het is wel een mooie stiel. Dat is echt waar. Dat is cliché, maar het is wel een mooie stiel.

Anthony
48:21
Ik zie het even niet, maar…

Annelies
48:23
Ja, ik zeg dat nog altijd. Want ik ben een tijdje in loondienst gaan werken. En dat was een van de betere beslissingen in mijn leven, om te zeggen, ik ga volop voor de boerderij. En in het begin had mijn man nog de deur opengelaten, van ja, als dat niks voor jou is, dat is oké, dan ga je terug gaan werken, dan zoek je iets anders. Want mijn schoonvader ging toen stoppen, ging toen met pensioen. maar ik heb geen halve seconde spijt gehad daarvan nog steeds niet ik vloek wel eens als het regent en ik moet buiten werken maar nee, dat is echt mooi dat is echt mooi ik kan ook oprecht genieten van tussen die dieren te staan of op mijn land te staan en te kijken naar hoe dat nu in de herfst de winter heeft zijn charme dat het kaal is en koud ja, dat is echt mooi ook die koeien als die in de stal zijn of als die buiten zijn, als die eten dat is echt een mooi dier die kunnen heel smakelijk eten dat is echt waar, dat is cliché maar dat is echt waar, ook als die kalfjes geboren worden en die komen op de wei dus bij ons blijven die ook bij de moeders dan heb je het fenomeen van de babysitkoe en dat is een van de jongere koeien en als alle koeien gaan eten bijvoorbeeld als ik straks thuis kom en ik ga voederen dan al die oudere koeien die hoger staan in de rang, die komen allemaal binnen die gaan eten en die jongere koeien of koe, die blijft bij die kalfjes dat is echt waar ik heb daar foto’s van dat zijn dingen ik kan daar echt zo naar staan kijken

Anthony
50:03
en die past op de koeien

Annelies
50:05
die blijft daarbij en dan erachter, als die koeien weer buiten komen gaat zij eten en soms gaan die kalfjes mee, soms ook niet dat is heel bijzonder en dat zijn zo interacties dan denk ik van dat is echt zo mijn klein gelukske om dat te zien en om dat echt te pakken en dat klinkt nu zeer wollig maar dat is ook echt zo, gelijk koeien als die samen in de stal zitten die kunnen echt affectief met elkaar omgaan die kunnen neus aan neus staan of die kunnen zo elkaar staan een lik geven Waarin je ziet dat ze elkaar graag zien. Ik vind het heel bijzonder om daar te mogen tussen staan. Dat is echt waar, dat meen ik. Ik zie die dieren echt graag. En ik wil daar dan ook echt voor dat stukje landbouw, voor die korte keten landbouw en die kleinschalig landbouw, ik wil daar echt lans na lans voor breken. Omdat dat niet alleen voor mij goed is, dat is ook voor mensen die bij ons komen goed. Dat is voor klanten van ons goed. Dat is zo… Ja, dat geeft heel veel meerwaarde. Ik vind het fijn om daar deel van te kunnen uitmaken.

Anthony
51:18
Ja, en de moeite waard om te verdedigen.

Annelies
51:20
Zeker.

Anthony
51:23
Schoon.

Download transcript