Joris Luyendijk: De geest is uit de fles

Luister naar de Podcast

Wie is Joris Luyendijk?

Wanneer je een bestseller geschreven hebt die de problemen in de media aan de kaak stelt, hoe voelt het dan om jaren daarna een gigantisch wantrouwen in media te zien floreren? 

Wanneer je een bestseller geschreven hebt die zich luidop afvraagt of er wel iemand aan het stuur zat tijdens de financiële crisis van 2009, hoe voelt het dan om jaren daarna het gigantisch wantrouwen in onze bestuurders te zien oplaaien?

Wat wil het over ons zeggen, wanneer we spreken over ‘de geest’ die ‘uit de fles’ is? Zijn we terecht bang over de toekomst? Of is het net onze angst die de toekomst gevaarlijker maakt? 

Voetnoten

Algemeen

  • Bekijk onze andere gesprekken over Geld en machtOngelijkheid en Klimaat.
  • Vindt er nog iemand dat Joris op Owen Wilson lijkt?
  • Joris neemt met zijn oeuvre ondertussen een mooie 30cm van onze bibliotheek in.
    • Het zijn net mensen over journalistiek en het Midden-Oosten.
    • In Een goede man slaat soms zijn vrouw vertelt Joris het verhaal van zijn eigen integratie in Egypte en alle culturele botsingen die dat meebrengt.
    • Voor Dit kan niet waar zijn ging hij met bankiers praten in de Londonse City en legde daarmee een cultuur bloot die verantwoordelijk was voor de financiële crisis van 2008.
    • In Kunnen we praten? richt hij zich tot de mensen die hun vertrouwen in de traditionele politiek kwijt zijn.
    • In De zeven vinkjes onderzoekt hij zijn eigen privilege en hoe dat het leven voor hem een stuk gemakkelijker maakt.

Hoofdstuk 1: Content consumeren

Over een eigenwijze Joris die niet functioneert binnen organisaties en zijn eigen weg kiest. Over de visie van Joris op media en hoe hij zelf omgaat met traditionele en sociale media.

  • Joris werkte ooit voor de gevestigde orde maar kreeg een afkeer van lunches en vergaderingen bij NRC, De Standaard, VPRO en De Volkskrant.
  • Bekijk hier de recente aflevering van Wintergasten met Yuval Noah Harari maar zonder Joris, helaas.
  • Check Joris en zijn subcultuurbekendheid op Linkedin.
  • Het optimisme van Joris over sociale media kwamen we eerder enkel tegen bij Fleur Pierets. We zouden soms vergeten dat die kwaadaardige mastodontbedrijven erin slaagden om een stem te geven aan mensen die nooit eerder gehoord werden.
  • Robert Reich was ooit de labour secretary onder Bill Clinton en sloot zich daarna aan bij het verzet. Hij maakte het conceptuele onderscheid tussen onze vier rollen: Werknemer – Burger – Consument – Belegger.
  • Op Twitter lopen kwalitatieve onderzoeksjournalistiek en roddels door elkaar heen. We hadden het daar ook over met Apache-oprichter Tom Cochez. Hoe moet je een schimmige vastgoeddeal onder de aandacht brengen als ernaast een artikel staat over het laatste avontuur van Britney Spears?
  • De wet van Joris: Hoe lang heeft de maker gehad om dit te maken? Dagelijkse krant<Weekblad<maandblad.
  • Shout out to The London Review of Books en Patrick Cockburn die één keer per half jaar een update over Irak schrijft. En dan ben je weer mee.

Hoofdstuk 2: De geest is uit de fles

Over kritische journalistiek die door de pyromaan gebruikt wordt om het kot in brand te steken. Over de twijfel en de nieuwsgierigheid die het moeten opnemen tegen de angst. Aan de hand van onze pereceptie over het Midden-Oosten en onze perceptie over de bankenwereld vertelt Joris over de hypocrisie onder zijn hoogopgeleide lezers.

  • Het zijn net mensen 2.0 probeert de geest terug de fles in te krijgen nadat Het zijn net mensen heeft bijgedragen aan het huidige wantrouwen tegenover de mainstream media.
  • Had je de onthullingen rond Watergate willen brengen als Trump toen vice-president was geweest? Eén ding is zeker: het had All the president’s men tot een heel andere film gemaakt.
  • Even wat moeilijke vragen opschrijven voor later:
    • Hoeveel wantrouwen kan een democratie aan?
    • Hoeveel twijfel kan een mens aan?
    • Is angst sterker dan nieuwsgierigheid?
  • De manier waarop Joris zijn standpunten inneemt, in twijfel trekt en voorlopig houdt of verwerpt, doet ons denken aan de falsifieerbaarheid van Karl Popper.
  • We leerden veel over de als ontwikkelingshulp vermomde aanwezigheidspolitiek van het Westen van Olivia Rutazibwa.
  • Thijs Van de Graaf beschreef geopolitiek als een spel van macht en waarden. Hij waarschuwde ons dat het reduceren van deze conflicten tot enkel oliebelangen evengoed een oversimplificatie is.
  • Het meningsverschil dat hier ontstaat over angst en nieuwsgierigheid gaat over mensbeeld. Is er een menselijke natuur? En hoe ziet die er dan uit? Is de mens fundamenteel goed of slecht? Thomas Hobbes of Rutger Bregman?
  • “Een HLN lezer hoort bij de beter geïnformeerde mensen van het land.” Tijd om nog eens te kijken naar ons gesprek met Dimitri Antonissen.

Hoofdstuk 3: Legitieme en illegitieme grieven

Over systeemkritiek en de moeilijkheid om terechte van onterechte kritiek te onderscheiden. Over het toenemende wantrouwen ten opzichte van de elite.

  • Lees het stuk van Alessandro Barrico over hoe het volk haar vertrouwen in de elites verloor en hoe de elite dit vertrouwen moet herstellen.
  • Wij moeten denken aan de nostalgie van een programma als Meneer Doktoor. De dokter wist het beter en moest ook weinig uitleg geven en verantwoording afleggen. Die geest is uit de fles. Dat weet ook iemand als Marc Cosyns die altijd gestreden heeft voor patiëntenrechten.
  • Dioxine in de VolgermeerpolderPFOS in Zwijndrecht. Het is niet zo moeilijk om cynisch te worden over politiek en bedrijven.
  • Sommige zinnen verdienen het om getranscribeerd te worden: “We rekenen mensen af op het meest boosaardige deel van het programma van degene op wie ze stemmen”.
  • Mohamed Barrie richtte zich tot Oud Links en maakte het verwijt dat ze nooit geluisterd hebben naar de echte behoeftes van de mensen van kleur. Dat zij zeggen water nodig te hebben, maar dat die meer paternalistische solidariteit altijd beter leek te weten wat zij nodig hadden.

Hoofdstuk 4: Twee verdiepingen

Over de treinchauffeurs en de installateurs van zonnepannelen enerzijds en de high potentials anderzijds. Over de onoverbrugbare kloof tussen die twee groepen en de realisatie dat Joris lezers uit groep 2 komen. Over het hiërarchisch organiseren van de samenleving en de ellende waar dat toe leidt.

  • De term Bullshit jobs komt van David Graeber, het zijn jobs waarvan de mensen die ze uitvoeren zeggen dat het niks bijdraagt.
  • “Het hiërarchisch organiseren van de samenleving begint al in het onderwijs.” Volgens Philip Brinckman is dat de schuld van de maatschappij die die hiërarchie op het onderwijs projecteert.
  • Met Nadia Fadil hadden we het over kotjes en volgorde. Kotjes maken is nodig, we moeten categoriseren om te kunnen converseren. Maar vervolgens maken we al die categorieën absoluut en plaatsen we ze in een bepaalde volgorde en dan begint de miserie.

Hoofdstuk 5: Twijfel aan de twijfel

Een kritiek op de linkerzijde die leidt tot een bedenking over neutraliteit die niet bestaat. En dan een existentiëel gesprek over twijfel aan de twijfel, waarbij Joris eerder de autoritaire kant opgaat en liever gewoon sommige debatten buiten de publieke opinie houdt. Over burgerberaad als alternatief daarvoor.

  • Deze is wel interessant om eens op te schrijven voor later. De paradox van links dat enerzijds een wij-gevoel nodig heeft om veel belastingen te legitimeren en anderzijds geen identitair discours wil voeren. Zoals Bert Roebben ons leerde moeten we dus op zoek naar een ‘nieuwe wij’.
  • Ik definieer mezelf als niet dat andere. Stefan Hertmans zei dat we pas weten dat we Vlaming zijn als we in New York rondlopen en het andere kunnen zien.
  • Joris heeft het over zijn eigen neiging tot problematiseren. Hij linkt het aan het kader waarin hij is grootgebracht. Dat van The end of history. Het systeem is het best denkbare en de journalist moet voortdurend problematiseren om bij te sturen. Het doet ons denken aan het humodenken van Randall Casaer en ook aan de transformatie die Jeroen Olyslaegers doormaakte.
  • Nuance kan een vertragingsmechanisme zijn. Laten we het toch even over de anderzijds hebben zodat jij niet verder kan met je enerzijds.
  • We leerden over racisme bij de politie van Yassine Boubout.
  • De grenzen aan de groei is een rapport van de Club van Rome uit 1972. Het waarschuwt dan al voor de onhoudbaarheid van ons systeem van eindeloze groei.
  • Joris maakt de analyse dat het volk haar vertrouwen in de elite kwijt is, maar pleit er vervolgens wel voor om dat volk buiten de belangrijkste belissingen over onze toekomst te houden. Een tegengestelde beweging is die van het burgerberaad, naar het idee dat David Van Reybrouck uitwerkte in Tegen verkiezingen.
  • We vonden een paper over adverteren als manier om de juryleden van een proces te beïnvloeden. We weten zelf niet of het een handleiding of een aanklacht is.

Hoofdstuk 6: De sprookjes

Over het laatste boek van Joris, De Zeven Vinkjes, en hoe hij daar wel een horizon ziet en optimisme voelt. Het contrast met de andere grote uitdagingen waarop hij werkte en een poging van Anthony om datzelfde optimisme op die domeinen toe te passen.

  • Het is een zalige gedachte: kijk naar het einde van de sprookjes vandaag en je ziet wat binnen tien jaar de norm zal zijn. Encanto en Turning Red geven een idee.
  • Misschien hebben al die Disney schrijvers ondertussen wel de biografie van Simone De Beauvoir gelezen.

Hoofdstuk 7: Waarom wordt het niet beter?

Over wat beter betekent en over het belang van de discussie over schijnbaar neutrale woorden als beter. Over gefilosofeer als vertrager van verandering.

  • Anthony verwijst enkele keren naar zijn gesprek met Dilara Bilgiç. Dilara leerde ons dat het altijd waardevol is om je in te leven in iemand die je op het eerste zicht niet begrijpt. Dat inleven staat geen discussie in de weg, in tegendeel, het vergroot de kans dat die discussie tot iets leidt.
  • Dat definities van beter kunnen botsen, leerden we aan de hand van gesprekken met Geertrui SerneelsMohamed Barrie en Jaouad Alloul. De maximale ontplooiing van het individu is niet voor iedereen de weg naar meer geluk.
  • Anthony had een interessante uitwisseling over die schijnbaar neutrale woorden met mecenas Pieter op Anthonys blog.
  • Het beruchte gesprek tussen Michel Foucault en Noam Chomsky aan de TU Eindhoven in 1971.

Hoofdstuk 8: De pauzeknop

Joris en Anthony gaan verder over het concept van de pauzeknop. Is praten een afleiding? Of moet je grondig praten voor je iets doet? En wat doen we bij Zwijgen is geen optie? Duwen wij dan ook op de pauzeknop? En hoe weet je dat dan van iemand anders? Een pittig meningsverschil met een happy end.

  • Wit is ook een kleur is de titel van de documentaire van Sunny Bergman en die titel vat het hele punt zo goed samen. Of zoals Joris zelf mooi zegt: neutraliteit in een rijdende trein bestaat niet.
  • Het is het punt dat we zo grondig bespraken met Nadia Fadil en Anaïs Van Ertvelde. Voor wie tot de norm behoort is het zo moeilijk om te zien hoe gekleurd die norm eigenlijk is.

Vind jij het belangrijk dat iedereen naar onze gesprekken kan kijken?

In tijden van cynisme is ruimte voor twijfel en nuance van levensbelang. Zwijgen is geen optie probeert die ruimte te vrijwaren. En dat kunnen we enkel omwille van ons Mecenaat.

Ons Mecenaat is een club van nieuwsgierige mensen die met hun financiële bijdrage onze werking mogelijk maken. Het zijn ambassadeurs die onze content en visie mee uitdragen. Het zijn de liefste mensen op de wereld.

Leer meer over ons mecenaat >

of over Zwijgen is geen optie.

Met Zwijgen is geen optie proberen we ons samen in te beelden wat er beter kan. We zoeken waar het schuurt, ontdekken de kloof tussen wat er vandaag is en wat er kan zijn en proberen dan samen die kloof te overbruggen. - Anthony

Verwante afleveringen:

Geef een antwoord