Wim Claeys: Dat zijn onze woorden

Of luister naar de Podcast

Wie is Wim Claeys?

De tijdsgeest is niet mild voor zij die van mening veranderen. Wel, tijdsgeest: De papa van Wim zat bij de SS, dat klopt. En Wim heeft zelf lange tijd doorgebracht bij het Vlaams Nationaal Jeugdverbond, ook waar. En ja, hij tooide zich daar met Nazi parafernalia.

Maar Wim kwam door muziek op een heel ander pad terecht. Een confronterend pad. Een pad dat de wij-zij tegenstelling, de kern van zijn overtuiging toen, met de grond gelijk maakte.

Het vraagt een moedig mens om dat te laten gebeuren en er openlijk over te vertellen. Zodat wij ervan kunnen leren. Maar nog moediger is het hoe Wim vandaag muziek gebruikt om van erfgoed iets inclusief te maken. Hoe hij met het hyper-populaire Boombal woorden zoals volksdans openbreekt, zodat ‘Volk’ niet langer aan de nauwe definitie van zijn vroegere vrienden beantwoordt maar aan de zijne. En aan die van ons.

Shownotes

Wim’s verhaal is tegelijk een les vaderlandse geschiedenis, een uitweiding over cognitieve dissonantie, een blik achter de schermen van extreem rechts, een getuigenis over de morele spreidstand waarmee vele families worstelen en een analyse van de waarde van traditie vandaag. De eerlijkheid waarmee Wim zijn eigen leven dissecteert werkt inspirerend. Naar zo iemand kunnen wij uren luisteren.

Algemeen

  • Wim vertelt over zijn relatie met zijn papa in de monoloog Zwartzak. Hij speelt de show nog steeds en je kan hem hier boeken.
  • Hij schreef er ook een boek over: Mijn papa was bij de SS.
  • En deed zijn verhaal in de prachtige reeks Kinderen van de collaboratie op Canvas.
  • Op diezelfde pagina op VRTNu kan je de docureeksen van Maurice De Wilde bekijken. Vanuit de tijd dat de competentie van een journalist nog recht evenredig was met het aantal papperassen op zijn desk. De Wilde was de leermeester van Walter Zinzen, die bij ons een heel scherpe analyse van de media maakte.
  • Wim raadt ons de twee boeken aan die Koen Aerts over de collaboratie schreef: Kinderen van de Repressie en Was opa een nazi?
  • Christophe Busch zei het al: om de fouten van het verleden te vermijden moeten we ze begrijpen. We moeten de mechanismen achter radicalisering, collaboratie en de holocaust proberen doorgronden, met het risico dat we onszelf tegenkomen en beseffen dat het evengoed wij hadden kunnen zijn. Dat besef is wat we ‘leren uit de geschiedenis’ noemen.
  • Wim practicet wat anderen bij ons al preachten. Josse De Pauw praat enkel met inbegrip van zichzelf. Jeroen Olyslaegers werd pas echt schrijver wanneer hij zich voor de spiegel aan een genadeloos zelfonderzoek onderwierp, inclusief de donkere kanten. Wim is ook zo iemand. Iemand die de donkere kanten bestudeerd heeft, zichzelf in vraag heeft gesteld, zijn fundamenten heeft durven loslaten. Dat zijn de mensen die misschien wel iets te vertellen hebben.

Hoofdstuk 1: Nooit meer oorlog

Over de geschiedenis van de Vlaamsche beweging en hoe die tussen de twee wereldoorlogen vervelde richting facisme. Het verhaal van Wim’s vader die uiteindelijk naar het Oostfront vertrok met het idee dat hij de Vlaamse strijd aan het voeren was.

  • Tegenstanders van de naamsverandering van de Vooruit hebben een nieuw item om toe te voegen aan hun debatfiche. Zeg op licht verontwaardigde toon: “De Vooruit is al eens van naam veranderd in de geschiedenis. Weet ge hoe ze toen heette? Eh? Neen? Awel ik zal het u zeggen, het Deutsche Soldatenheim.”
  • Het verhaal van de papa van Wim past natuurlijk in een grotere historische context van de Vlaamse beweging en de collaboratie. Het is een context die door historici zoals Koen Aerts en Bruno De Wever heel grondig bestudeerd werd en waarover je veel kan lezen in de boeken die bij je opa op de salontafel liggen. Maar ook op deze mooie website.
  • Voor onze op vlak van leeftijd minder bedeelde kijkers bieden wij het Lexicon van de Vlaamse beweging en de collaboratie aan. Scherp uw kennis aan voor dinnerparties en recepties.
    • Het Vlaamsche Front of de Frontpartij was een pacifistische beweging van soldaten die uit de loopgraven van de Eerste Wereldoorlog kwamen en ijverden voor de Vlaamse zaak. De partij vervelde in de jaren ’30 tot een facistische beweging.
    • De Frontpartij werd het VNV of het Vlaamsch Nationaal Verbond dat tijdens de Tweede Wereldoorlog onder leiding van Staf Declercq collaboreerde met de nazi’s.
    • Het VNJ of het Vlaamse Nationaal Jeugdverbond was de jeugdafdeling van het VNV en bestaat vandaag nog steeds, maar dan in een andere vorm. Lees hier een paper over de geschiedenis van het VNJ. Het was die jeugdbeweging waarin Wim’s vader en later Wim zelf opgroeienden.

Hoofdstuk 2: Het voordeel van de duidelijkheid

De morele consequenties van de collaboratie en de impact op een jonge Wim. Over het contrast tussen het beeld dat hij van zijn papa had en hoe de geschiedenis oordeelt over de Oostfronters. Over de holocaust en de eerste barstjes in zijn wereldbeeld.

  • Wij die nooit oorlog gekend hebben vinden het moeilijk om ons te verplaatsen in hoe het geweest moet zijn. Filmen helpen:
    • 1917 toont het verhaal van één soldaat die heel de tijd net niet sterft en dat in één shot.
    • Geen enkele film slaagt er beter in om de absurditeit en de waanzin van oorlog weer te geven dan Apocalypse Now.
    • Paths of Glory en Full Metal Jacket, beiden van Stanley Kubrick, gaan in op de psychologische gevolgen van oorlog.
  • De documentaire over de Holocaust die Wim aan het wankelen bracht hebben we jammer genoeg niet terug gevonden, maar wij beelden ons in dat het over Shoah gaat. De tijdslijn klopt alvast. Probeer eens naar de trailer te kijken alsof je een 17 jarige Wim Claeys bent.
  • Eén van de krachtigste beelden die de gruwel van de holocaust weergeeft is paradoxaal genoeg een hoop kinderschoenen.

Hoofdstuk 3: Het was maar om te lachen

Wim vertelt over zijn tijd bij het VNJ en het sluimerende racisme dat altijd aanwezig was, maar nooit expliciet werd. Over hoe je onder het mom van ‘het was maar om te lachen’ heel ver kan gaan, zonder ooit echt vragen te stellen bij het wereldbeeld dat achter die grappen zit. Over de parallel met Schild en vrienden.

  • Wij wensen ook hier onze oprechte excuses uit te drukken voor de 5 minuten van slechte audio. We zouden graag zeggen dat het een sabotage van extreem rechts was, maar we vrezen dat de oorzaak minder spectaculair is.
  • Als je het hebt over ‘dé Panoreportage’ dan weet iedereen waarover het gaat. Een pluim voor de makers.
  • We hebben het gevoel dat memes in de nasleep van die documentaire een negatieve connotatie hebben gekregen en we willen graag een lans breken voor hilarische memes zoals deze of deze. Of deze. En Bernie natuurlijk.

Hoofdstuk 4: De deradicalisering van Wim Claeys

Over de 5 jaar waarin Wim nog bij extreem rechts bleef en steeds meer worstelde met het gedachtengoed. Over zijn uiteindelijke breuk en wat ertoe leidde.

  • De muziek speelde een belangrijke rol in de deradicalisering van Wim. Hij speelt vandaag folkmuziek met zijn band Tref, hij zingt Gentse liedjes.
  • Toen Wim in een betoging meeliep met Willy Kuijpers werd dat als verraad gezien.
  • Een andere aanleiding was de openlijke steun van het VNJ aan het apartheidsregime in Zuid-Afrika.
  • In café Den Hemel in Gent leefde Wim een real life bevestiging van de Contact hypothese. Hij deelde het podium met de vijand, leerde die mensen kennen en besefte dat het ook mensen waren. De mayonaise pakte. Dat hielp hem af van zijn extreme ideeën. Kwalitatief contact is de magische (en keihard onderbouwde) oplossing voor elke vorm van polarisering. Theo Vaes brengt kansrijke en kansarme mensen samen. Anniek Gavriilakis brengt gedetineerden in contact met mensen buiten de gevangenis. Marieke De Maré bracht jongeren in een woonzorgcentrum. Youssef Kobo brengt jongeren bij bedrijfsleiders. Allemaal succesverhalen.
  • De controverse rond het Gravensteen is een interessante meerdelige soap waarvan het tweede seizoen ongetwijfeld nog moet uitkomen. Een overzicht:
    • S01E01: Het begon met de aankondiging van een geplande renovatie. Kort artikel in de lifestyle katern van de VRT website.
    • S01E02: Dan kwam er een open brief van 100 bekende Gentenaars, gericht aan het stadsbestuur, met zeer valabele argumenten.
    • S01E03: Dan komt er een reactie van het architectenbureau en de bevoegde Schepen.
    • S01E04: Vervolgens wil Matthias Diependaele een dialoog opstarten tussen alle betrokkenen en zegt hij het Gentse stadbestuur te steunen in hun beslissing om het Gravensteen toegankelijk te maken, “ook voor personen met een handicap”.
    • S01E05: Dan komt er een open brief van enkele Gentenaars met een beperking die ook bij die gesprekken betrokken willen worden.
    • S01E06: Dan is er nieuws over dat er geen nieuws is.
    • S01E07: Dan probeert de politiek de verantwoordelijkheid bij de burger te leggen.
    • Stay tuned.

Hoofdstuk 5: Onze woorden

Over traditie en het belang van een nieuw verhaal vertellen vanuit oude verhalen. Over woorden, zinnen, liedjes, dansen en kleuren die we associëren met foute ideeën, maar die we moeten terugclaimen.

  • Wim zingt Gentse liedjes met kinderen. Een winwinwinwinwin voor de liedjes die een nieuw leven krijgen, voor alle kinderen die zich verbonden voelen met hun stad, voor de samenleving die inclusiever wordt en voor de juf die even geen les moeten geven.
  • Gegeven is: Gent telt 170 nationaliteiten. Dat is dus het gegeven van waaruit we vertrekken om op zoek te gaan naar manieren om er een aangename stad voor ons allemaal van te maken.
  • Dalilla Hermans verwoordde datzelfde punt als “De realiteit is”. Er valt weinig tegen in te brengen, vinden wij.
  • Wim is één van de oprichters van Boombal, een folkfestival waarmee hij datzelfde inclusieve verhaal vertelt en dus tegelijk de traditie viert en de hedendaagse wereld omarmt zoals hij is.
  • Hij startte ook de Gentse Zangstonde en publiceerde een Gents Zangboekske.

Hoofdstuk 6: Ik geloof hem

Over Wim’s liefde voor zijn vader en hoe hij vandaag, 20 jaar na de dood van zijn vader, het beeld van de SS’er verenigt met dat van de lieve papa.

 

Zo kan je ook luisteren:

Vind jij het belangrijk dat iedereen naar onze gesprekken kan kijken? 

In tijden van cynisme is ruimte voor twijfel en nuance van levensbelang. Zwijgen is geen optie probeert die ruimte te vrijwaren. En dat kunnen we enkel omwille van ons Mecenaat.

Ons Mecenaat is een club van nieuwsgierige mensen die met hun financiële bijdrage onze werking mogelijk maken. Het zijn ambassadeurs die onze content en visie mee uitdragen. Het zijn de liefste mensen op de wereld.

Leer meer over ons mecenaat >

of over Zwijgen is geen optie.

Met Zwijgen is geen optie proberen we ons samen in te beelden wat er beter kan. We zoeken waar het schuurt, ontdekken de kloof tussen wat er vandaag is en wat er kan zijn en proberen dan samen die kloof te overbruggen. - Anthony

Verwante afleveringen:

Geef een antwoord