Geert De Jaeger: We zijn als Goden

Of luister naar de Podcast

Wie is Geert De Jaeger?

Glyfosaat. Monsanto. Genetische gemodificeerde organismen. We kennen maar twee soorten mensen die zich hierover durven uitspreken. Zij die te weinig weten en daardoor de complexiteit niet vatten. En zij die zoveel weten, dat ze geen enkele vraag uit de weg gaan.

Geert De Jaeger is van de tweede soort. Hoogleraar Plantenbiotechnologie en Bio-informatica aan de Gentse universiteit en met zijn onderzoek ingebed in het wereldvermaarde Vlaams Instituut voor Biotechnologie.

Gaat u even zitten?

Shownotes

Wetenschap is complex. We moeten het u niet vertellen. Een simpele vraag leidt meestal tot drie nieuwe, net iets complexere vragen. Wat dan misschien nog het opvallendst is, is het gemak waarmee wij meningen vormen over thema’s waar wetenschappers hun hele carrière aan wijden. Als het gesprek met Geert iets doet, dan hopen we dat het ons allemaal iets bescheidener maakt over wat we denken te weten. Dat we allemaal samen van Bullshit mountain rollen. En dat we, vertrekkend van het gesprek en deze shownotes, aan de langzame, glooiende klim van Mount Knowledge kunnen beginnen.
 
Algemeen
 
  • Geert is hoogleraar aan de Universiteit Gent en doet onderzoek binnen het Vlaams Instituut voor Biotechnologie (VIB). 
  • De oorsprong van de plantenbiotechnologie ligt in Gent in het lab van professoren Marc Van Montagu en Jeff Schell in de jaren ’80. En zoals in alle mooie wetenschappelijke ontdekkingsverhalen waren ze op zoek naar iets anders en ontdekten ze als bij toeval de capaciteit van Agrobacterium om planten genetisch te veranderen.
  • Het VIB publiceert heel leesbare dossiers over vaccins, dierenproeven, GGO’s, … Het is een schoon en betrouwbaar alternatief voor: “ik heb gehoord van een vriend die in een krant heeft gelezen dat een bedrijf gezegd heeft dat er op een spandoek stond dat GGO’s kankerverwekkend zijn”. Je kan zelfs helemaal gratis een hard copy van die dossiers aanvragen. We wonen in een prachtig land.
  • De Tijd publiceerde dit interessant artikel over Belgische bedrijven in de biotech. 
  • Als je vat wil krijgen op een complex en delicaat thema zoals GGO’s, maar bang bent voor grote lappen tekst, dan is stap 1 op zoek gaan naar animatiefilmpjes. Gelukkig hebben de mensen van Kurzgesagt aan ons gedagt. 
  • Geert raadde ons ook de Nederlands documentaire Well Fed aan, waarin Hidde Boersma & Karsten de Vreugd op een open en nieuwsgierige manier in het onderwerp duiken.
Hoofdstukken
 
Hoofdstuk 1: Zeer coole machine
Geert leert ons de beginselen van de moleculaire biologie. Genen coderen voor eiwitten. Eiwitten vormen coole moleculaire machines en de allercoolste is ATP-synthase.
 
  • Hetty Helsmoortel vertelde ons in meer in detail hoe CRISPR werkt. Ze ging ook in op de ethische en geopolitieke gevolgen van de techniek.
  • De lievelingsmachine van Geert heet ATP-Synthase. Hier kan je de machine in actie zien en hier is wat begeleidende muziek.
  • We zijn een dissipatief systeem, dat is een ingewikkelde manier om te zeggen dat wij voortdurend in communicatie zijn met onze omgeving en ook niet los van die omgeving kunnen bestaan. Zoals een windhoos die voortdurend input nodig heeft, hebben wij voortdurend voedsel, pintjes en bevestiging nodig.
  • In The Vital Question gaat Nick Lane op zoek naar de Big Bang van het leven. Om leven mogelijk te maken heb je niet alleen een manier nodig om informatie door te geven naar de volgende generatie (zodat evolutie mogelijk wordt) maar ook een manier om energie uit de omgeving te halen en die om te zetten in biologisch bruikbare energie.
  • Wil je graag meer leren over moleculaire biologie en de ingewikkelde mechanismen die de natuur ontwikkeld heeft om de complexe dissipatieve systemen die we zijn in leven te houden? Dankzij het internet kunnen we allemaal les volgen bij de beste professoren ter wereld. Misschien komen we elkaar wel tegen in de klas van Eric Lander
 
Hoofdstuk 2: We zijn als goden.
Over hoe de mens eigenlijk al heel lang ingrijpt op het niveau van de genen, verteld via het verhaal van de domesticatie van maïs.
Over de Europese definitie van een GGO vandaag en het politieke probleem dat daaruit volgt.
 
  • In Whole Earth Discipline vermeldt Stewart Brand de titel van dit hoofdstuk met de toevoeging: “… dus we worden er maar beter goed in.”. We zijn nu eenmaal goden, we kunnen niet anders dan gebruik maken van de uitvindingen die we gedaan hebben en we moeten ze ten goede gebruiken, op een ecologisch verantwoorde manier. Stewart Brand is één van de vaders van ecopragmatisme.
  • De Verenigde Naties projecteren dat we eind deze eeuw zullen afklokken op 11,2 miljard mensen en dat dat getal niet verder zal stijgen. De data suggereert dat Hans Rosling gelijk had als hij zei dat ‘the Age of Peak Child‘ nu heel dichtbij is.
  • De domesticatie van maïs is een interessante casus die aantoont dat we al duizenden jaren ingrijpen op het niveau van het DNA en dat er niets ‘natuurlijk’ is aan de gewassen die we in de supermarkt kopen vandaag.
  • De analyse van Geert over de absurditeit van GGO wetgeving in Europa wordt breed gedragen binnen de wetenschappelijke wereld. In 2020 verscheen een open brief in De Standaard met ditzelfde verhaal. De brief werd ondertekend door 447 jonge onderzoekers. We moeten helaas wel vaststellen dat de kwaliteit van de titelwoordspeling niet positief gecorreleerd is met het aantal auteurs van de brief.
  • De Eurobarometer van 2010 toont aan dat 66% van de Europeanen zich zorgen maken over GGO’s op het vlak van voedsel. In de meest recente eurobarometer van 2019 is dat percentage gezakt tot 27%. Of dit te danken is aan de strenge Europese wetgeving of eerder aan de nooit aflatende strijd van mensen als Geert, dat zullen we nooit weten, maar het zou wel een politieke opening kunnen creëren.
  • Een beetje hoop: een studie uit 2019 kwam (althans bij jonge mensen) tot de conclusie: ‘Inzicht in de precieze werking van genetische modificatie leidt bijna automatisch tot meer vertrouwen’. Kennis helpt!
Hoofdstuk 3: De tovenaar en de profeet
Over de tegenstand en hun oprechte zorgen. De bezwaren tegen GGO’s, van voedselveiligheid, over milieu tot de socio-economische zorgen vanuit de biosector. Het deconstrueren van de discussie. Hebben we het over een techniek of over een landbouwsysteem?
 
  • De tovenaar en de profeet is een boek van Charles C. Mann. Voor wie geen tijd heeft voor boeken is er natuurlijk de TED-talk.
  • De groene beweging is verdeeld: Ecomodernisten vs. ecopragmatici, tovenaars vs. profeten, de aanhangers van de wortel vs. de aanhangers van de stok. Ze staan tegenover elkaar zoals the Judean People’s Front en The People’s front of Judea. En ondertussen doen de Romeinen rustig hun ding.
  • Een respectvolle discussie tussen Geert en Dirk Holemans geeft een idee van de grootte van de kloof. De bezorgdheid is duidelijk oprecht, aan beide kanten. Dat zijn de moeilijkste (maar ook de interessantste) discussies.
Hoofdstuk 4: Glyfosaat, permacultuur en herbebossing
Over herbiciden, de voor- en nadelen ervan en meer specifiek het geval glyfosaat. Over permacultuur en of dat ooit ons huidige landbouwsysteem zou kunnen vervangen. Over de perfecte mix tussen grootschalig en kleinschalig.
 
  • Een simpele vraag als ‘Is glyfosaat kankerverwekkend?’ is genoeg om je een dag of drie bezig te houden. Gelukkig hebben wij een betrouwbare openbare omroep die onze schijnbaar simpele vragen uitgebreid beantwoordt. Zij baseerden zich dan weer op het uitstekende wetenschappelijke magazine EOS dat er nog dieper op ingaat. TL;DR het hangt er van af hoe je de vraag interpreteert, waarheid bestaat niet, het postmodernisme heeft gewonnen en we gaan allemaal dood. 
  • We doen toch een poging om de soap samen te vatten, kort door de bocht maar niet té kort: Is glyfosaat kankerverwekkend?
    Er zijn heel veel studies. Twee grote internationale veiligheidsinstellingen baseren zich op die studies en schatten ook de betrouwbaarheid van die studies in, elk op hun manier. Ze antwoorden verschillend op de vraag. De ene zegt ‘waarschijnlijk niet’, de andere zegt ‘waarschijnlijk wel’. Dan zijn er nog de Monsanto Papers die tonen dat Monsanto meeschreef aan studies dat aantoonden dat glyfosaat niet kankerverwekkend is, wat natuurlijk wel heel goed uitkomt als je glyfosaat verkoopt. Maar die studies hebben niet zoveel gewicht omdat ze uit de bedrijfssector komen en niet in de vakbladen gepubliceerd werden en ze hebben dus ook niet zo veel invloed op het verdict van de organisaties. En dan is er nog de vraag ‘wat wil kankerverwekkend zeggen?’ en ‘wordt niet bijna alles kankerverwekkend als je er genoeg van binnen krijgt?’ en op die vraag antwoorden de twee instanties ook verschillend. Enfin, er is nogal wat ruimte voor nuance, maar we kunnen stellen dat Geert zo ongeveer de wetenschappelijke consensus vertegenwoordigt in dit debat en dat je dus heel deze tekst voor niets gelezen hebt en gewoon naar het gesprek moet kijken.
  • Er bestaat een Permacultuur netwerk waarin informatie en tips gedeeld worden.
  • Geert vertelt over de Fransen die enorm veel waarde hechten aan hun terroir, maar vergeten dat hun baguette afhankelijk is van de intensieve landbouw. Beeld je even in dat je halverwege tussen Nancy en Metz rijdt en omringd bent door al die tarwe. Dan besef je dat je enkel kan genieten van dat glaasje wijn van biologisch geteelde druiven omdat de tarwe van je baguette zo intensief mogelijk op zo weinig mogelijk plaats geteeld werd zodat er plek overblijft voor al die romantische wijngaarden. Er bestaat niets dat niet iets anders aanraakt.
Hoofdstuk 5: Ecopragmatisme
Over de huidige politieke situatie rond GGO’s en de mogelijke versoepeling die er zit aan te komen. Over de eerste kleine stapjes in die versoepeling die de publieke perceptie zouden kunnen overleven.
 
  • Hoe werkt onze voedselveiligheid? Europa beantwoordt al je vragen in deze publicatie.
  • Paul R. Ehrlich is de bioloog die reeds in de jaren ’60 de bevolkingsexplosie voorspeldde en daarmee de grondslag legde voor de groene beweging. Diezelfde Paul Ehrlich vindt nu dat die groene beweging pragmatischer moet worden.
  • De Franse minister van landbouw heeft gezegd dat zogenaamde new breeding techniques (zoals CRISPR) niet onder de strenge GGO wetgeving zouden mogen vallen. Hij zet hiermee, volgens Geert en de wetenschap, een stap in de goede richting. De hete adem van Engeland die sinds de Brexit haar eigen beslissingen kan nemen op dit vlak, zou wel eens kunnen meespelen.
  • Serge de Gheldere maakte eerder bij ons de balans op tussen de wortel en de stok. Hoewel hij denkt dat beiden nodig zullen zijn, zien wij toch vooral de lichtjes in zijn ogen als hij over innovatie en tovenarij praat.
  • Tobias Leenaert leerde ons al eerder de principes van het ecopragmatisme, al noemde hij dat niet zo. Hij pleit als vegan activist voor een pragmatische aanpak met respect voor vleesverminderaars, die meer positieve impact hebben dan alle die-hard vegans samen.
  • Voorbeelden van wortels, mooie en toegankelijke verhalen die tonen hoe het zou kunnen zijn.
 

Vind jij het belangrijk dat iedereen naar onze gesprekken kan kijken? 

In tijden van cynisme is ruimte voor twijfel en nuance van levensbelang. Zwijgen is geen optie probeert die ruimte te vrijwaren. En dat kunnen we enkel omwille van ons Mecenaat.

Ons Mecenaat is een club van nieuwsgierige mensen die met hun financiële bijdrage onze werking mogelijk maken. Het zijn ambassadeurs die onze content en visie mee uitdragen. Het zijn de liefste mensen op de wereld.

Leer meer over ons mecenaat >

of over Zwijgen is geen optie.

Met Zwijgen is geen optie proberen we ons samen in te beelden wat er beter kan. We zoeken waar het schuurt, ontdekken de kloof tussen wat er vandaag is en wat er kan zijn en proberen dan samen die kloof te overbruggen. - Anthony

Verwante afleveringen:

Geef een reactie