Jozefien Mombaerts: Dit is de stem van velen

Of luister naar de Podcast.

Wie is Jozefien Mombaerts?

In de voorbereiding lazen we dat Jozefien als theatermaakster het onzichtbare zichtbaar wil maken. In het gesprek met haar ontdekten we welke prijs ze bereid is daarvoor te betalen.

We hoeven maar naar de cijfers te kijken om te beseffen dat velen onder ons in stilte de wens koesteren niet meer op deze wereld te zijn. Maar buiten de zeldzame meldingen in de krant, omgeving met disclaimers, blijft die realiteit goed verborgen en moeilijk bespreekbaar.

Jozefien weet wat het is om zelf op de rand te staan. Ze sprak met velen: familie en vrienden van, jongeren en ouderen die, en ze besliste om een stem te geven aan hen die tijdens het leven te weinig gezien werden. Omdat onze ongemakkelijkheid overstijgen misschien, hopelijk, levens kan redden.

Shownotes

Een gesprek over zelfdoding is niet evident. We voelen mensen kijken en luisteren en we kunnen ons niet inbeelden hoe hard Jozefien datzelfde gevoel moet hebben. We vinden dat ze alleen al omwille van de moed een staande ovatie verdient. En een uitgebreide verzameling shownotes om haar denken te vergezellen.

Algemeen

  • Meer gesprekken over welzijn.
  • Als je bij het bekijken van deze aflevering worstelt met donkere gedachten, weet dan dat je altijd terechtkan bij de zelfmoordlijn op het nummer 1813 of online via 1813.be.
  • Jozefien maakte een voorstelling getiteld ‘Een Pleidooi voor zelfmoord‘ bij de Kopergietery.’
  • De enige andere keer dat we even op het gevoelige territorium van dit onderwerp kwamen, was tijdens ons gesprek met Marieke De Maré. Ze herinnerde ons aan onze vriend Alberto Camus die drie mogelijke antwoorden zag op de existentiële worsteling die het leven is. Ten eerste religie, ten tweede het absurde en ten derde zelfmoord.
  • We moesten ook aan The Catcher in the Rye denken, een boek dat medogenloos het theater van ons leven met de grond gelijk maakt en daarom vaak de kritiek krijgt dat het aanzet tot zelfdoding. We denken dat je hetzelfde argument kan gebruiken tegen het relativisme in het algemeen en dat filosofische cafépraat volgens die logica afgeschaft zou moeten worden.
  • Op Ourworldindata.org is een schat aan informatie te vinden over zelfdoding. Je vindt er cijfers per land, opgedeeld in leeftijdscategorieën, volgens gender en nog veel meer. Spoiler: België doet het niet goed. De wereld eigenlijk ook niet. Vooral de kleurverschillen tussen ‘noord’ en ‘zuid’ vallen op.
  • Nationale cijfers vind je hier maar ze gaan maar tot 2017. Er wordt wel voorzichtig een daling vastgesteld sinds 2000. Maar de cijfers blijven hoog en met Katleen Gabriëls in gedachten zou een Vision Zero wat betreft zelfdoding geen te hoge ambitie mogen zijn.
  • Minister Wouter Beke formuleerde in november 2021 een nieuwe doelstelling om de suïcidecijfers met 10% te doen dalen tegen 2030.

Hoofdstuk 1: Gezien worden

Jozefien vertelt over het begin van haar relatie met Johan Heldenbergh. Johan zat in een depressie en de roddelpers schilderde haar af als evil stiefmoeder. Over hoe toen 2 zinnetjes in een lezersbrief in de Dag Allemaal troost boden.

  • Wie graag meer wil weten over het conflict tussen persvrijheid en privacy en fan is van droge juridische non-fictie kan hier terecht.
  • Even een oproep naar de mevrouw die destijds twee lijntje naar de Dag Allemaal stuurde. Laat ons iets weten op jowkes@zwijgenisgeenoptie.be en we brengen je in contact met Jozefien.

Hoofdstuk 2: Kousevoetenkermis

Over de titel van Jozefiens voorstelling ‘Een pleidooi voor zelfmoord’. Over de heftigheid van woorden en het doel van haar voorstelling. Over de reacties van mensen die zelfdoding van dichtbij hebben meegemaakt en zij die er niet mee te maken hebben gehad.

  • Angst voor de heftigheid. Alexander Devriendt maakte een gelijkaardig punt bij ons. Als hij geld aan een bedelaar geeft dan komen er allerlei conflicterende meningen en gevoelens in hem op. Hij pleit ervoor dat al die gevoelens een recht van bestaan hebben en dat dat niet moet worden samengevat of opgelost. Je neemt gewoon een beslissing.
  • Er zit hier op het eerste zicht een conflict met onze Grote vraag aflevering [Moeten we vechten om woorden?] waarin we argumenteren dat woorden niet neutraal zijn en heel foute gevolgen kunnen hebben. En dat je dus beter twee keer nadenkt voor je spreekt. Een woord als ‘transmigrant’ ontmenselijkt iemand en zorgt ervoor dat een leven minder waard wordt dan dat van iemand anders (dixit Josse De Pauw). Je zou hetzelfde argument kunnen proberen maken voor ‘zelfdoding’ versus ‘zelfmoord’, maar dat klopt niet want mensen die ermee te maken hebben, hebben geen last van het woord. Het is de samenleving die ons dwingt om eufimistisch om te springen met een thematiek waarvan de slachtoffers gebaat zouden zijn bij meer eerlijkheid. Volg je nog?

Hoofdstuk 3: Kunnen we het erover hebben?

Jozefien gaat in op het thema zelfdoding en waarom ze denkt dat haar voorstelling en het erover hebben preventief kan werken. Het gaat over het grotere maatschappelijke probleem en het pleidooi voor zelfmoord dat onze samenleving eigenlijk voortdurend voert. Over schuld en verantwoordelijkheid.

  • Anneleen De Bonte noemde burnout en depressie (en bij uitbreiding zeldoding als de extreme variant daarvan) de spiegelstoornis van onze tijd. Ze maakt daarmee hetzelfde punt dat het eigenlijk onze maatschappij is die voortdurend dat pleidooi voor zelfmoord voert.
  • Als het over preventie gaat en over symptoombestrijding, dan denken wij automatisch aan Marc Cosyns. Hij haalde dat probleem uit de gezondheidzorg en deed het ons overal in de wereld zien. We komen altijd te laat, we behandelen symptomen en vergeten grondoorzaken.
  • Jozefien maakte twee voorstellingen met mensen uit de psychiatrie. ‘De zware gevallen’. Net als Dirk Bryssinck en Joris Hessels nuanceert zij het beeld dat we van deze mensen hebben.
  • We worstelen in onze gesprekken vaak met individuele versus collectieve verantwoordelijkheid. Als je je graag wat minder individueel schuldig wil voelen moet je naar Marian Donner kijken. Als je rijk bent en wat meer individuele verantwoordelijkheid wil voelen moet je naar Pieter Boussemaere kijken. Als je denkt: schuld, onschuld, verantwoordelijk, schmerantwoordelijkheid, wat maakt het uit? Zoek dan troost in ons gesprek met Peter De Graef en in dat met Randall Casaer. Wil je gewoon eventjes resetten, klik dan hier.
  • We moeten schuld en verantwoordelijkheid uit elkaar trekken. Zoals Christophe Busch dat heel eloquent deed. Het is niet omdat we niet schuldig zijn aan iets dat we geen verantwoordelijkheid hebben. Christophe maakte dat punt over ons koloniale verleden. Jozefien maakt hier het punt dat we misschien niet allemaal schuldig zijn aan de dood van al die zelfmoordenaars, maar dat dat niet wegneemt dat we een collectieve verantwoordelijkheid dragen.

Hoofdstuk 4: Practice what you fucking preach

Over het je toe-eigenen van het verhaal van iemand anders en of dat wel mag. Over hoe hard we zijn voor elkaar en hoe Jozefien ondanks die hardheid blijft gaan. Over het moederschap.

  • Ook in ons allereerste gesprek met Murielle Scherre speelde het moederschap een heel belangrijke rol in hoe ze zich is beginnen verhouden tegenover de wereld.
  • Lees hier de recensie van Charlotte De Somviele over Een Pleidooi voor Zelfmoord.
  • De paradox van de acteur die kwetsbaarheid en oprechtheid predikt van achter een masker. Zouden we daar niet eens een betere naam voor verzinnen?

Hoofdstuk 5: Betekenis

Het meest filosofische stuk over onze collectieve zoektocht naar betekenis. En dat het misschien normaal is als je heel diep zit om na te denken over je nietigheid.

  • We hebben het hier regelmatig over onze nietigheid en over het uitzoomen van onze kleine leventjes tot we allemaal legomannetjes zijn (Hetty Helsmoortel). Zij het meestal in een minder donkere context.
  • Wij hebben een zwak voor dat soort denkexperimenten. Voor het besef dat alles eigenlijk betekenisloos is, maar dat we allemaal heel wanhopig betekenisjes aan die nietige levens hangen. Wij vinden dat (zoals Alexander Devriendt) geen deprimerende maar eerder een troostende gedachte. Een nulpunt. We kunnen dit hele gesprek herframen als: Als iemand anders dat een deprimerende gedachte vindt en als die gedachte één van de redenen is waarom die persoon beslist uit het leven te stappen, wil dat dan zeggen dat we niet hadden mogen existentieel filosoferen over de nietigheid van ons bestaan? Of moeten we het juist hebben over hoe dat gefilosofeer bijdraagt tot die donkere gevoelens?

Hoofdstuk 6: Een betoging van zelfmoordenaars

Wat gebeurt er als we van die mensen die er niet meer zijn protagonisten maken? Wat zouden ze zeggen? Is dat uiteindelijk niet de schoonste aanklacht tegen het systeem dat hen tot die keuze dwong?

  • Nog enkele filmtips voor mensen die de heftigheid van dit onderwerp aankunnen.
    • Oslo, August 31st, de film van Joacim Trier, doet een gelijkaardig onderzoek met een zelfmoordenaar als protagonist.
    • The Sunset Limited is een heel mooie HBO film, geadapteerd door Cormac McCarthy van zijn eigen theaterstuk. Samuel L. Jackson voorkomt dat Tommy Lee Jones onder een metro springt en vervolgens zitten ze heel de film lang aan een tafel te praten.

Vind jij het belangrijk dat iedereen naar onze gesprekken kan kijken? 

In tijden van cynisme is ruimte voor twijfel en nuance van levensbelang. Zwijgen is geen optie probeert die ruimte te vrijwaren. En dat kunnen we enkel omwille van ons Mecenaat.

Ons Mecenaat is een club van nieuwsgierige mensen die met hun financiële bijdrage onze werking mogelijk maken. Het zijn ambassadeurs die onze content en visie mee uitdragen. Het zijn de liefste mensen op de wereld.

Leer meer over ons mecenaat >

of over Zwijgen is geen optie.

Met Zwijgen is geen optie proberen we ons samen in te beelden wat er beter kan. We zoeken waar het schuurt, ontdekken de kloof tussen wat er vandaag is en wat er kan zijn en proberen dan samen die kloof te overbruggen. - Anthony

Verwante afleveringen:

Geef een antwoord